Home
Quotes New

Audio

Forum

Read

Contest


Write

Write blog

Log In
CATEGORIES
म्हणी
 4 January 2019  
Art

*म्हणी....*आज वर्गात चौथीचा पाठ सतरावा  घेत होते.म्हणी आधी  मुलांकडूनच काढून घेतल्या.अर्थ विचारले .ज्याचाअर्थ आलानाही .तो मी समजावून सांगितला."काखेत  कळसा गावाला वळसा"ही म्हण चालू होती.माझ्या वर्गातल्या राज खामकर या मुलाने मधल्या सुट्टीतला प्रसंग  या म्हणीला मिळता असल्याने     लगेच  त्याने सांगितला,आर्यन नावाच्या मुलाची माकडटोपी कृष्णाने  काढली.ती त्याच्या पायाशीच पडली.पण ते त्याला माहित नव्हते.तो टोपी शोधत असताना...तिसरीच्या मुलाने विचारले "काय शोधतोस?" आर्यन म्हणाला "अरे,माझी टोपी फेकली कृष्णाने ती शोधतो".तो मुलगा म्हणाला "अरे,ही बघ की तुझ्या पायाजवळ".आर्यन   हसला टोपी उचलली. हा प्रसंग सांगून  राजम्हटला "काखेत कळसा अन गावाला वळसा" असे आर्यनचे झाले.मला खूपआनंद झाला.की म्हण व्यवहारात कशी येते .हे माझ्या मुलांना छान  समजले.अर्थ पण छान समजला.*वसुधा नाईक,पुणे*

क्षण ते सुखाचे
 29 December 2018  
Art

*क्षण ते  सुखाचे*अपरीचित असा तूअवचित समोर आलानजरानजर झालीमाझे ह्रय चोरून गेलामम  अंतरी तूक्षण ते  सुखाचे घेवून आला.....अचानक दिसला परत तू मजआनंद फार झाला तूजकाय   बोलावे कळेनाहर्ष झाला माझ्या मनामनाचे   विचार दिसू लागलेक्षण ते सुखाचे साठवू वाटले....अपरीचित तू आतापरीचित झाला मला'मला तू  खूप आवडतेस'या शब्दांनी आपले केले मलाया शब्दांनी धीर आला धीरक्षण ते सुखाचे होते अधीर....मी घरी बोलावले  तुलाचहा पोह तुझ्या दिमतीलानजरानजर होता तुझी माझीसर्वकाही नजरेतून तू  बोललासमजले मला तुझे आचारक्षण ते  सुखाचे होते  अपार.....आवडी निवडी समजल्याझाली ओळख दोन घराण्यांचीलग्न लागले मग आपलेकेली जपणूक आपण  नात्यांचीसांभाळ केला कुटुंबाचा छानक्षण ते सुखाचे  होते  महान....माहेरची मी पोर लाडाचीमिळाले तिला  सासर  थोरतुझ्या मुळेच घडले सारेदिवसाही दिसतील आता  तारेरंगून जावू त्या स्वप्न मालेतक्षण ते सुखाचे भरभरून  आलेत...*वसुधा नाईक,पुणे*

मला विसरताना
 26 December 2018  
Art

*मला विसरताना....*लग्न होवून देवाच्या साक्षीनेतुझ्या घरी मी पाऊल टाकलेघरातील सर्व माणसांबरोबरमन माझे संसारात छान रमले,...संसार झाला आपला छान सुरूमौजमजा,गोड  गप्पा साथीलारोज रोज घरातील काम करतानाप्रेमळ सासूबाई माझ्या मदतीला.....संसार फुलला मुलेबाळे झालीसर्वच संसारी गुंता वाढलातू काय नोकरी अन घरदारयाच्यांतच जास्त गुंतत चालला.....तरीदेखील माझे मन रमवण्यासाठीकधी सिनेमा,कधी बागेत फिरायला गेलोपण आता खरच नाही रे जमततुझ्याबरोबर घराबाहेर पडायला....दिनभर कामाच्या थकव्यानेअंग दुखते रे आता माझेतरीदेखील दिनभर तू पण दमतोस कीमग माझा विचार सोडून चेपून देते अंग तुझे.....आताशा मोठे आजारपण मागे लागलेआणि यातच माझे बरे वाईट झालेतर मला विसरताना तुला खूप त्रास झालाअसे माझ्या पहाटैच स्वप्नात आले.,,...*वसुधा नाईक,पुणे*

माझा जिल्हा पुणे
 23 December 2018  
Art

*माझा जिल्हा...पुणे*ऐतिहासिक जिल्हा माझा पुणेनाही तिथे काहीच उणे....पुणे हे आहे विद्येचे माहेरघरआणि सुसंस्कारांचे विकासघर....शनिवारवाडा आहे उभा साक्षीलानमन माझे त्या पेशवाईला....,.आगाखान पॅलेस पाहताना स्मरतात 'बापूजी'लालमहाल पाहताना  स्मरतात 'शूर शिवाजी'.......मुजरा  आहे शिवरायांच्या स्वराज्याला'सिंहगड' आहे   उभा साक्षीला....,पुण्यात जागेचे भाव भिडलेत गगनाला'Z' bridge प्रेमिकांनी उधाणला...'आय  टी' क्षेत्र वाढतेय जोमानंपार्ट्या होतात  इथे नित्यनेमानं.,.,..असा माझा जिल्हा पुणेनाही काही तिथे काही उणेकाही उणे.....,*वसुधा  नाईक,पुणे*

झेप घे रे पाखरा।
 14 December 2018  
Art

           झेप घे रे पाखरा "उंच उंच आकाशी!मुक्त त्या गगनाशी!लेवून पंख बळकट!झेप घे रे पाखरा!झेप घे रे पाखरा!"तो फक्त ९ व्या वर्गात होता. अजुनही त्याला पंख फुटलेले नव्हते. पण दुसऱ्यांची गगनभरारी पाहून, त्याचे इवले इवले पंख तळफळू लागत. मुलाच्या पंखाची ही तळफळ एक आई म्हणून, मी नाही समझणार तर कोण? कारण मी सुध्दा एक व्यक्ती म्हणून वयाच्या 38 व्या वर्षी स्वताच्या अस्तीत्वाला जाणायसाठी व सिध्द करायसाठी  तळमळत होती. तडफडत होती.माझ्या बळकट झालेल्या पंखांना वाट होती ती फक्त गगन भरारी घेण्याची. पण माझा बच्चू, रिंकेश याला मात्र उंच भरारी घेण्यासाठी आवश्यकता होती ती प्रथम त्याच्या डोळ्यात उचं भरारीचे स्वप्न देण्याची.मुक्त गगनात भरारी घेण्यासाठी, डोळ्यातील स्वप्नांसह मन ही तेवढेच मुक्त असावयास हवे.आणि मन मुक्त होण्यासाठी,ज्ञानचक्षू ही तेवढेच मुक्त हवे व ज्ञानचक्षू मुक्त होण्यासाठी अनुभवाची सिदोरी व निरीक्षणाची वृत्ती हवी आणि यासाठी नेहमीचे घरटे सोडून, बाहेर पडावयास हवे. हे माझे मत ठरवून मी त्याला मोठ्या व अनोळखी शहरात म्हणजे मुंबईला  घेवून गेली डिसेंबर 2014 मधे .उंच उंच इमारती, धावती लोकल गाडी आणि वायुच्या वेगाने पळणारे लोक, चौदा वर्षाच्या चिमुरड्याला भरपुर होते, मनात मुक्त गगनात झेप घेण्याचे स्वप्न बघावयास.आणि इथूनच माझ्या बच्चूने ठलवल की 12 वी च्या शिक्षणानंतर, त्याला व्यावसायीक क्षेत्रातील शिक्षणासाठी  बाहेर पडायचे आहे.माझ्यामते अध्यात्म म्हणजे कर्मकांड नाही . तर एक सुज्ञ व्यक्ती म्हणून स्व व अवतीभवती च्या नैसर्गीक, वैज्ञानीक,सामाजीक, स्थितीचे भान ठेवून योग्य ताळमेळ ठेवून मानवतेला पुरक असे जीवन व्यापनाचे गुढ जाणणे.माझ्या बच्चूच्या शैक्षणीक क्षेत्राची पुढची वाटचाल ही बाहेर सुरू होइल व तो दुर माझ्या दृष्टीआड राहिल हे विचार सतत माझ्या डोक्यात घिरटे घालू लागले. सोबतच मी असे काय बोध देवू त्याला जो तो शिक्षणासाठी बाहेर पडला तरी, त्याचे पाय डगमगणार नाहीत, मला याचा विश्वास मिळावा हे ही वाटत होते. तेव्हा एक आई म्हणून माझ्या डोक्यात हे विचार येणे, मी तरी चुकीच मानत नाही.यावर मला सरळ व सोपा मार्ग सुचला, आणि तो म्हणजे मी बुध्दांच्या ज्या धम्माला अनुसरते, त्या धम्माचे त्याला श्रामणेर जीवनाचे निदान दहा दिवसाचे तरी शिक्षण देणे.दहावी नंतर तो दिवसेंदिवस अगदी ठाम निर्णय घेवू लागला स्वतासाठी.खरे तर आर्थीक परिस्थीती नसतांनाही, त्याला लहानपणापासून, सि.बी.एस.इ. बोर्डाच शिक्षण देतांना, कुठ तरी माझ्या डोक्यात सुप्त इच्छा दडून बसलेली होती की, तो डाँक्टर बनावा. डाँक्टर बनून व्यवसायासह सामाजीक कार्यात सक्रीय व्हावा. तो डाँक्टर बनाना हे का वाटत होते तर, त्याचा बायोचा आणि मँथ चा अभ्यास आधी खुप छान म्हणून, आणि सामाजीक कार्याची मला ओढ म्हणून.दहावीला बऱ्यापैकी मार्क पडले, 85%  यामुळे तो  डाँक्टर बनेल या माझ्या आशा आणखीनच पाल्यान्वीत झाल्या. 12 वी शेवट पर्यंत मी याच खुळ्या आशेवर व भ्रमात असतांना,एके दिवशी रात्री जेवन करतांना, " मम्मी। मुझे नीट की इग्जाम नही देनी." तो अगदी ठाम बोलला.काही क्षणासाठी तर मी काय ऐकतेय? जे ऐकतेय त्यावर काय बोलाव? काहीच समझेना. डोक सुन्न झाल, पायाखालची जमीन सरकली.सी. बी. एस. इ. च्या बोर्डाचे शाळेत पुर्ण क्लासेस होत नाही व नीट, सिइटी, जी मेन्स अशा विवीध परिक्षांचा सराव व अभ्यास होण्यासाठी महागड्या इंस्टिट्यूट चे इयत्या अकरावी व बारावीचे क्लासेस लावले होते.आणि मुलगा एन परिक्षा तोंडावर आली असता मला हे ऐकवतोय,पण मी मात्र, " मतलब???" माझ्या डोक्यावर नियंत्रण मिळवत शांतपणे संवाद वाढवला"मतलब के मुझे मेडीकल फिल्ड मे नही जाना। ""तो? " मी त्याला काय बोलायचे आहे हे जाणून घेण्यासाठी"मुझे डाँक्टर वाँक्टर मे इंट्रेस नही है,मुझे सायंटिफीक फिल्ड मे इंटरेस है. मुझे वो सेल्स वेल्स का सर्च अच्छा लगता है." तो सांगत होता."ये तेरा पक्कावाला डिसीजन है।" मी नजर रोखून बोलली"हाँ। ये मेरा लास्ट डिसीजन है. मुझे मेडीकल और इंजीनीर दोनो फिल्ड मे नही जाना.""फिर तुझे जीस फिल्ड मे जाना है, उसकी प्रोसेस क्या है. "" यही, जी मेन्स की इग्जाम."" ,ठिक है। तु देख अपनी चाँइस से. पढायी तुझे करनी है. मै अपना डिसीजन तुझपे जबरदस्ती थोपती नही. बट अभी जीतने इग्जाम को बैठा है, सब  दे. और अगर नीट मे स्कोर अच्छा आता है, गव्हरमेंट एम बी बी एस लायक तो उसके बारे मे सोचेंगे. और तु जो भी डिसीजन लेगा, तेरे लाइफ और करीयर का उसका जो भी परिणाम हो, जीमेद्दारी तेरी होगी.""ओ के. मंजुर। मेरा करीयर जो भी होगा, वो मेरी जिम्मेदारी होगी."बोलल्या प्रमाणे परिक्षा दिल्या त्याने आणि आधी बोर्डाचा निकाल व नंतर इतर परिक्षांचा निकाल.बोर्डाचे मार्क साधारण, सि.बी.एस.इ. 75%"तुला येवढ्याच मार्क ची अपेक्षा होती?" मी त्यालाच विचारले."नही।मै इससे ज्यादा ले सकता था. बट गलती मेरी ही है. मै ओवर काँम्फीडंस मे घुंस गया." बेधडक उत्तरासह स्वताची निश्काळजी शोधून, कमी यशाचे कारण शोधून , निसंकोच स्वताची चुक मान्य करूण, आपल्या चुकाचे खापर इतरांच्या मस्तक्षी न फोडण्याची त्याची वृत्ती मला भावली व प्रेरीत ही करून गेली. त्याच्या या उत्तरापुढ मी काहीच बोलू शकली नाही कारण मी हे जानले, की जो व्यक्ती स्वताच्या चुका शोधून मान्य करेल, तो व्यक्ती झालेल्या चुका सुधारेल. जो चुका शोधणार नाही, त्या मान्य करणार नाही तो वारंवार चुकाच करीत राहिल. आणि झालेल्या चुकांमधून बोध घेणार नाही.संपुर्ण परिक्षांचे निकाल लागून, विवीध व्यावसायीक अभ्यासक्रमासाठी काँन्सलींग सुरू झाली. एक आई म्हणून मला "आता त्याचा प्रवेश कोणत्या क्षेत्रात होतो? जास्त स्ट्रगल न करता पटकन करीयर सेटल व्हाव अशा अभ्यासक्रमात त्याचा नंबर लागावा" ही माझी प्रार्थना, स्वप्न, धळपळ, ईच्छा।पण।। पण त्याने तर पुर्वीच आपले क्षेत्र निवडले होते. त्यावर तो ठाम होता.माझा भाऊ इंजीनीयरींग चा अभ्यास असलेला त्यामुळे त्याने जे थोडेफार प्रयत्न केले याचे मन वळवीण्याचे ते असे की, जी मेन्स ला याला चांगले मार्क पडल्यामुळे याने अभियांत्रीकीच्या  शासकिय काँलेज मधे महाराष्ट्रातच अँडमीशन घ्यावी.आणि माझा प्रयत्न होता की, नीट ला 250 च्या जवळ मार्क पडल्यामुळे पुन्हा एकदा एम.बी.बी.एस.साठी निट इग्जाम रिपीट करायची संधी घ्यावी.पण त्याचा निर्णय ठाम. जी मेन्स अंतर्गत, बायोटेक व सायन्टीफिक ची डिफरंट फिल्ड, डिफरंट एजुकेशन.एजुकेशन त्याचे, करीयर त्याचे, आवड इच्छा त्याची, आणि पर्सनल लाइफ ही त्याची. मग आपण केवळ पालक म्हणून, आपले निर्णय, इच्छा, स्वप्न का त्याच्यावर लादायचे???हा माझा व माझ्या भावाचा विचार.आणि "ओ.के.न्। त्याला जे शीकायचे ते शीकू देवू. शेवटी अभ्यास करणारा तो आहे. आणि त्याचा चांगला किंवा वाइट होणारा परिणाम ही त्यालाच फेस करायच आहे." आम्हा दोघा बहिण भावाची छोटीशी चर्चा.मात्र माझ्या मुलाने आपले प्रयत्न आधीच चालवले होते. अभियांत्रीकीच्या विवीध काँलेज व ब्राच ला नंबर लागूनही, आम्हाला न सांगता, त्यानेच ते नाकारले व एन. आय. टी. साठी, "लाइफ सायन्स" चे आँपशन भरले.आणि त्याच्या प्रबळ इच्छा शक्तीचा परिणाम होवून, ओरीसा राज्यातील, राऊलकेला एन. आय. टी. मधे लाइफ सायन्स या फिल्ड ला पाच वर्षाच्या पि.जी. साठी त्याचे नंबर लागले.हा विजय फक्त त्याचाच नाही तर एक आई म्हणून माझा त्या प्रयत्नाचा आहे, जे मी तीन चार वर्षापुर्वी त्याच्या पंखात बळ येण्यासाठी व डोळ्यात मुक्त गगनातील उंच भरारीचे स्वप्न येण्यासाठी करीत होते.आणि मन माझे त्याला हेच आशीश देते,"झेप घे रे पाखरा।झेप घे रे पाखरा।"            अस्मिता मेश्राम- पुष्पांजली              भंडारा              लेखिका/ कवयित्री               9921096867

मागे वळून पाहताना
 9 December 2018  
Art

*मागे वळून पाहताना*वसुधाची बारावी झाली शिक्षण अर्धवट राहिलेवैभव बरोबर लग्न झालेशिक्षणाचे अधुरं स्वप्न राहिलेमागे वळून पाहताना सर्व आठवले.....लग्नाचे दीड वर्ष मजेत गेलेएस.पी.काॅलेजला एफ.वाय.एस.वाय केलेजुळ्या मुलींना जन्म दिलासंगोपनातच दिवस जावू लागलामागे वळून पाहताना जीव आनंदला,.....डिग्री घेण्याचा प्रयत्न केलापण तो असफल झालासध्या विचार बाजूला सारलामुलींच्या शिक्षणाला वेळ दिलामागेवळून पाहताना छंद नंतर जोपासला....नंतर पोस्टल डी.एड.केलेशैक्षणिक डिग्री  घेण्याचे काम केलेडिग्री मिळाली.मनासारखी नोकरी पण मिळालीमागे वळून पाहताना अंतरी वसुधा सुखावली....अजुनही बी.ए.ची डिग्री हातात नव्हती ,हे स्वप्न अधुरं होतेमधल्या काळात मुलाचा जन्म झाला होता.मग वसुधा तिघांचे संगोपन छान करू लागलीमात्र वैभवची तब्बेत ढासळू लागलीमागेवळून पाहताना सहनशीलता समजली...वैभवचे शरीर अनेक आजारांचे माहेरघरवैभव  घरी बसून सांभाळतो आमचे घरपण वैभव आहे सोशिक फारसर्व दुखणे सहन करतो अपारमागे वळून पाहताना आठवले  वैभवचे प्रेम अपरंपार...नाही देत त्रास वसुधालानाही जाच तीलानंतर मात्र वसुधाने मनाचा हिय्या केलासन २०१० मधे बी.ए. डिग्रीचा मान मिळवलावसुधानंअधुरं स्वप्न पूर्ण केलेआयुष्यभर माणूसपण जपलेमित्र,सवंगडी,मनापासुन जपले.मागे वळून पाहताना डोळ्यासमोर पटकन सर्व आलै......*वसुधा नाईक,पुणे*

ईश्वरी अस्तीत्वाला नाकारणारे पेरियार स्वामी।
 3 December 2018  
Art

ईश्वरी अस्तीत्वाला नाकारणारे पेरियार स्वामी।इरोड वेंकट नायकर रामास्वामी म्हणजेच,ज्याचा तामिल मधे "सम्मानीत व्यक्ती" असा अर्थबोध होतो ते पेरियार स्वामी. पेरियार स्वामींचा जन्म 17 सप्टेंबर 1879 ला झाला तर 24 डिसेंबर 1973 ला त्यांनी या जगाचा निरोप घेतला.20 व्या शतकातील तामीलनाडू राज्यातील एक प्रमुख राजकिय नेता, ज्यांनी जस्टिच पार्टीचे संघटन केले. रुढिवादी हिदूत्वचा विरोध हा त्यांचा प्रमुख धेय्य. भारतातील म्हणजे विशेषता दक्षिण भारतीय समाजातील शोषीत वर्गाचा विकास व्हावा हे त्यांचे धेय्य.हिंदुवादी,परंपरावादी परिवारात जन्माला आल्यामुळे त्यांच्या घरी बालपणापासूनच भजन पुजन, सत्संग चालत असल्याचे त्यांनी पाहिले.आणि बुध्दीचातुर्यामुळे त्यांच्या बालमनात जन्मास येणाऱ्या दंतकथांवरील सत्यते बद्दल प्रश्न निर्माण व्हायचे. ज्यांची उत्तरे त्या बालबुध्दीलाही पटन्यासारखे नसून ते कितीतरी प्रश्न निर्माण करून, त्या बिना अर्थांच्या कथांना न मानता धुळीस लावीत.बाल विवाह , देवदासी प्रथा म्हणजे स्त्रीयांचे व अस्पृश्य समाजाचे शोषण. हे शोषण पेरियार यांना मान्य नव्हते. १९ व्या वर्षी त्यांचे विवाह होवून पत्नीला सुध्दा आपल्या विचारांनी प्रभावीत करून समविचारी बनवीले.१९०४ मधे एका ब्राम्हणाविरूध्द त्यांनी न्यायालयातील कर्मचाऱ्याला मदत केली.यावरून त्यांच्यात व वडिलात वाद निर्माण झाला.ज्याचा परिणाम म्हणून काही दिवसांसाठी त्यांनी घर सोडले.या दरम्यान ते काशीला गेले.जिथं त्यांना निशुल्क मिळणाऱ्या भोजनाला जायचे होते. परंतू ते केवळ ब्राम्हणांसाठी आहे हे माहित झाले आणि या प्रसंगावरून त्यांनी हिंदूत्वाविरूध्द बंड पुकारण्याचा निर्णय घेतला. व कोणत्याही धर्माला न स्विकारता नेहमी नास्तिक जीवन जगत राहिले.अल्पावधीतच राजकारणात सक्रिय झाले. आणि 1919 मधे त्यांनी काँग्रेस चे सदस्यत्व मिळवीले.केरळमधे मंदिराकडे जाणाऱ्या रस्त्यावरून  अस्पृश्यांना जाण्यास बंदी होती.ही बंदी हटविण्यसाठी केरळ मधील काँग्रेसी नेत्यांच्या विनंती वरून त्यांनी "वाईकाँम" आंदोलनाचे नेतृत्व स्विकारले, ज्यात त्यांच्या पत्नीनेही त्यांची साथ दिली.पुढे तरूणांसाठी काँग्रेसकडून प्रशिक्षण शिबीरात एका ब्राम्हण प्रशिक्षकाद्वारे ब्राम्हणेत्तर समुदायातील विद्यार्थांसोबत भेदभाव करतांना पाहून त्यांच्या मनात काँग्रेस बद्दल आपुलकी राहिली नाही आणि त्यांनी काँग्रेसी पुढाऱ्यांसमोर अस्पृश्य व पिडीतांसाठी आरक्षणाचा प्रस्ताव मांडला , जो फेटाळण्यात आला. त्यामुळे त्यांनी काँग्रेस पक्ष सोडला.अस्पृश्यांच्या हितार्थ १९२५ मधे त्यांनी एक आंदोलन केले होते. सोवियत रूसच्या दौऱ्यात, तेथील साम्यवादाने त्यांना खुप आकर्षीत केले. ज्यामुळे परत आल्यावर त्यांनी आर्थिक नितीला साम्यवादी बनविण्याची घोषणा केली. परंतू  पुढे त्यांना तो निर्णय व विचार बदलवावा लागला.स्वातंत्रपुर्व व स्वातंत्रानंतरही तामिलनाडू मधील लोकांवर पेरियार स्वामींचा प्रभाव बघावयास मिळतो तो तर्कवादी, नास्तिक आणि दुर्लक्षीतांचे समर्थक व राजनितीक म्हणून.त्यांची पत्नी नागमणी आणि बहिणीला सुध्दा त्यांनी राजकारणात जुडण्यास प्रोत्साहन केले. व त्या दोन्ही स्त्रिया तेथील नशाबंदीच्या मोर्चात पुढारी म्हणून सक्रीय होत्या.पेरीयार स्वामी विवीध पक्षात सक्रीय असले तरिही त्यांनी स्वताला सत्तेतील राजकारणापासुन अलिप्त ठेवून आजिवन अस्पृश्य आणि स्त्रियांची सामाजीक अवस्था सुधारण्यासाठी झटत राहिले.१९४४ मधे "आत्मसम्मान" आंदोलन आणि जस्टिस पार्टी यांना एकत्र करून "द्रविड गजगम" नावाचे संघटन केले.रूस च्या दौऱ्यावर गेले असता कमुनीस्ट च्या मुल्यांशी आकर्षीत होवून, "कमुनीस्ट" पक्षाच्या घोषणापत्राची पहिली तामील प्रत प्रकाशीत केली.स्त्रीयांच्या स्वातंत्र्यावर त्यांचे विचार येवढे प्रखर होते की आजच्या या एकविसाव्या शतकातही त्यांना कट्टरपंथी मानले जाइल.पेरियार स्वामींनी बालविवाहाचे विरोध करून विधवा महिलांच्या पुर्नविवाहाचा अधिकार आणि लग्न हे पवित्र नाते न मानता, पार्टनरशिप या दृष्टीकोणातून पाहून, महिलांना स्वताचा पार्टनर निवडण्याचा व सोडण्याचा अधिकार  असावा यासाठी अभियान चालविले होते.त्यांच्या काही अनुयायांनी तर वैवाहिक जिवनाचे प्रतिक म्हणून स्त्रियांनी गळ्यात मंगळसुत्र घालण्याच्या प्रथेला नाकारले.पेरीयार स्वामींचे मानने होते की, वैदिक हिंदू धर्मात, अंधविश्वास आणि भेदभाव हे मुळताच खोल खोल रूजले आहेत. जी समाजाला जातीच्या आधारावर चातुरवर्णात विभाजीत करते. ज्यात ब्राम्हण स्वताला सर्वात उच्च व श्रेष्ठ समजतात. व त्यामुळे ते वैदिक धर्माचे आदेश आणि ब्राम्हणांचे वर्चस्व झिडकारू पाहात होते. त्यांनी एका कट्टर नास्तिकाच्या रूपात इश्वरी अस्तित्वाला विरोध करण्याचा प्रचार केला.तर्कवादी, समतावादी, आत्मसम्मानी, दैवविफल्याचे विरोधक, धर्म व इश्वराला नाकारणारा, जाती आणि पुरूषप्रधान संस्कृतीचा विरोधक अशी त्यांनी स्वताची ओळख निर्माण केली.आधुनीक भारताच्या निर्मीतीमधे फुले, बाबासाहेब आंबेडकरांच्या वैचारिक आणि कार्याच्या श्रेणीतच पेरियार स्वामी यांचे ही कार्ये गणली जातात. या तिन्हींच्या आधुनीक विचारांच्या पायावरच, आधुनीक भारताची निर्मीती केली जावू शकते.त्यांच्या विचारांचे, कार्यांचे व साहित्याचे भाषांतर झालेले आढळत नसल्यामुळे ते हिंदू धर्म, हिंदू समाज , हिंदू संस्कृती , हिंदू धर्मग्रंथ, पुराण,वर्ण व जाती व्यवस्था, पौरूषी संस्कृती या सर्वांबद्दल काय विचार करीत होते. किंवा त्यांना अपेक्षीत समाज कसा होता . जाती व्यवस्था समुळ नस्ट करण्याची त्यांची काय योजना होती.इश्वर, धर्म व पंडितांबद्दल त्यांना का घ्रूणा होती. माणसाने माणसाशी कसे वर्तन करावे. स्त्री पुरूषांचे नाते संबंध कसे असावे. ते त्यावर काय विचार करीत या सगळ्या गोस्टींपासून आजही हिंदी भाषीक समाज अपरिचीत, अज्ञान आहे.अस्मिता मेश्राम- पुष्पांजलीभंडारा9921096867

"बौध्द साहित्याची व्याप्ती"
 3 December 2018  
Art

"बौध्द साहित्याची व्याप्ती"भारतीय बौध्द संस्कृतीचा काळ २५०० वर्षापुर्वीचा होवून गेला असला तरीही, त्या काळात बुध्दांनी सांगितलेल्या दैनंदिन जिवनाला प्रभावीत करणारे निती, नियम आजही सामाजिक व कौटूंबीक जिवनाला लागू पडतात व प्रभावीत करतात।बौध्द संस्कृती व बौध्द तत्वतज्ञान जतन करण्याचे कार्य जर केल्या गेले असतील तर ते, बौध्द साहित्यामधून।‌बुध्दाच्या जिवीत कार्यकालात लिखीत साहित्याची निर्मीती जरी आढळून येत नसली तरी, बुध्दाच्या प्रवचनातून, तत्वज्ञानातून ज्या काही उपदेशात्मक गाथा, वचने सांगण्यात आली, ती त्यांच्या महापरिनीर्वाणानंतर ४०० वर्षानंतर, श्रीलंका द्विपावर, तालपत्र वर , "त्रिपिटक" या ग्रंथात लिपीबध्द केले गेले।‌बुध्दांच्या द्वारा दिलेल्या उपदेशाला, संग्रहित केलेल्या प्रमाणबध्द बौध्द ग्रंथाला "त्रिपिट" म्हणतात. ‌बौध्दांचे वाड्मय किंवा साहित्य म्हणजे त्रिपिटक.बौध्द संस्कृतीतील अतिशय महत्वाचे व प्रामाणिक ऐतीहासिक ग्रंथ म्हणून त्रिपिठक कडे पाहिले जाते.‌"तिपिटक" किंवा "त्रिपिटक", "त्रि" आणि "पिटक" असे दोन शब्द मीळून बनलेला शब्द. त्रि म्हणजे तीन, पिटक म्हणजे ग्रंथ किंवा पुस्तक.‌ज्या प्रमाणे विवीध धर्मातील ग्रंथ , त्या त्या धर्मातील साहित्य संस्कृतीचे जतन करते, त्याच प्रमाणे बौध्द धम्मातील त्रिपिटक हे सुध्दा बौध्द साहित्याचे जतन करते. ‌रामायण, महाभारत,गिता हे ज्या प्रमाणे हिंदू धर्माचे ऐतिहासीक साहित्य म्हणून स्थान पावले आहे, त्याच प्रमाणे बौध्द संस्कृती मधे त्रिपिटक हे प्राचीन व ऐतिहासीक ग्रंथ म्हणून प्रसिध्द आहे. ‌बौध्द साहित्यातील प्रमुख "त्रिपिठकात" तीन भाग पडतात. १- सुत्तपिठक,२-विनयपिठक,३- अभिधम्मपिटक. आणि याचेही अनेक विभाग पडतात.‌याच ग्रंथापैकी "खुद्दकनिकाय" या ग्रंथात सुत्र किंवा धम्मदेसना, जीवनी, जातक याचे उदाहरण दिले गेले आहेत. यात एकुण १५ ग्रंथ आहेत. १- खुद्दक पाठ, २-धम्मपद,   ३ - उदान, ४ - इतीवुत्तक, ५ - सुत्तनिपात, ६ -विमानवत्थु, ७ -पेतवत्थु, ८ -थेरगाथा, ९-थेरीगाथा,  १०- जातक, ११ -निद्देस, १२ -पटिसम्भिदामग्ग, १३- अपदान, १४ -बुध्दवंस, १५-चरियपिटक पैकी, थेरगाथेत सगळ्या प्रकारच्या दु:खातून मुक्त झालेले अर्हंत भिक्षूंद्वारा व्यक्त केलेल्या गाथा व स्वयं कथांचा समावेश केला गेला आहे.‌तसेच थेरी गाथेत सगळ्या प्रकारचा दुख:तुन मुक्त झालेल्या अर्हंत भिक्षूणी द्वारा व्यक्त केलेल्या गाथा व स्वयंकथा संकलीत केलेल्या आहेत.‌त्रिपिटकातील या साहित्याकडे, बौध्द साहित्या बरोबरच पाली साहित्त याही दृष्टीकोणातून पाहिले जाते.‌भारतीय साहित्ती क्षेत्रात, संस्कृत भाषेच्या बरोबरीतच पाली म्हणजे बौध्द साहित्याकडे पाहिले जाते,  किंवा असे म्हणता येईल की संस्कृत साहित्यापेक्षा बौध्द साहित्य कुठेच कमी नाही. ‌उलट दोन्ही साहित्याचे मुल्यमापन केले असता, संस्कृत साहित्य हे मानवी मुल्यांचे शोषण करण्याचे समर्थन करणारे आढळते ,  तसेच दु:ख, रोग , जन्म मृत्यू च्या भवचक्रात भितीयुक्त बांधून ठेवणारे आढळते, या उलट बौध्द साहित्य , पालिसाहित्य मानवीय जिवनमुल्य अंगीकारून, जतन करण्यास प्रवृत्त करणारे, सत्य, वास्तवीक जीवन , आदरयुक्त जिवनशैली, भितीमुक्त मानसिकता, याचे ज्ञान व बोध देवून प्रवृत्त करणारे साहित्य आढळते.‌बौध्द साहित्याची निर्मीती फक्त भारतातच झाली असे नाही. हे असे साहित्य आहे जे भारता बाहेर ही निर्मील्या गेले. बौध्द साहित्य पालि भाषेसह, सिंहली भाषेतही आढळते.‌वास्तविक व सत्य जिवन याचे उत्तम सांगड म्हणजे बौध्द साहित्य, हे आपण तपासुन पाहू शकतो, थेरी गाथेतून.‌बुध्द शाशन कालात व तद्नंतरही होवून गेलेल्या विदुषीणी भीक्षुणीं, ज्या स्थवीर पदा पर्यंत पोहचून, अर्हंताची अनुभुती पर्यंत पोहचल्या, त्यांनी पुर्वायुष्यातील जिवनावर भाष्य करून, त्याचे आयुष्य कसे दु:खी कस्टी होते. त्यांनी कशा यातना सोसल्या, मग त्या दु:ख मुक्तीच्या या वाटेकडे कशा वळल्या, आणि भयमुक्त, दु:खमुक्त जिवनाचा अर्थबोध कसा झाला हे सारे विस्तृत मधे, पाली गाथेच्या रूपात वर्णन केले आहे.  ‌थेरी गाथेच्या या बौध्द साहित्याच्या रूपात,  त्या काळातील जिवनशैली,  स्त्री जिवन, व स्त्री जीवनातील समस्यांवर भाष्य करण्याचे स्त्रीयांचे स्वातंत्र, म्हणजे मानवीय जिवन मुक्तीच.  एकुण म्हणजे असे म्हणता येईल की, बौध्द साहित्यात , स्त्रीयांचे जीवन , व्यक्ती म्हणून,मान्य केले गेले. तिचे  स्वातंत्र मान्य केले गेले.ज्या समाजात, सामाजिक घटकात, स्त्रीयांचे अस्तित्व व विकास मान्य केले गेले, त्यांचे मानवियत्व मान्य केले गेले, तो समाज, सामाजिक घटक म्हणजे मानवाघिस्टीत समाज.  मानवी मुल्य जपणारा समाज.आणि असे मानवी मुल्य, बिजे रूजवीण्याचे कार्य करते, ते प्राचिन व ऐतिहासीक साहित्य.वर्षोनुवर्षापासुन भारतिय समाजात, माणुसकीची नितीमुल्ये रूजविण्याचे, त्याचे संवर्धन व संगोपन करण्याचे कार्य , बौध्द साहित्य करित आहे.या साहित्य प्रकारात, प्रामुख्याने महत्वपुर्ण समावेश करण्यात येत असलेल्या ग्रंथात, डाँ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे,"बुध्द आणि त्यांचा धम्म" या ग्रंथासह, डाँ. भदंत आनंद कौशल्यायन,द्वारा लिखीत अनेक ग्रंथासह, मिलींद प्रश्न, जातक कथा, अश्वघोष रचित ग्रंथ, आणि अगदी अलीकडिल लेखकां द्वारा लिखीत पुस्तकांचा ही समावेश होतो.अलिकडे मोठ्या प्रमाणात, पालिसाहित्याचे हिंदी, मराठी व इंग्रजी अनुवाद झालेले साहित्य उपलब्ध होत आहेत. त्यामुळे बौध्द साहित्याला आता भाषेची मर्यादा राहीलेली नाही.तसेच साहित्य स्वरुपालाही बंधन राहिले नाही.बौध्द साहित्य कथा, कादंबरी च्या रूपात, नवसाहित्तीकांकडून निर्मील्या जात आहे.एकुण म्हणजे , बौध्द साहित्याची भाषा व प्रकार कोणताही असला तरी, धेय्य मात्र सारखेच,  की बौध्द तत्वज्ञान, नितीमत्ता, मानवाघिस्टीत मुल्ये यांची रूजवणूक, संवर्धन करणे. व जनमानसापर्यंत पोहचविणे. आणि म्हणून बौध्द साहित्याची व्याप्ती मोठी व विशाल आहे.( संदर्भ- थेरीगाथा, त्रिपिटक ज्ञान- भदंत इंदवंश थेरो)अस्मिता मेश्राम- पुष्पांजलीसाहित्तीक, भंडारा9921096867‌‌‌

बालमन
 14 November 2018  
Art

*बालमन*निरागस,अवखळस्वतःच्याच विश्वात रमावेअसे ते बालमनना कशाचेच तेथे देखावै.....हसरे ते बालमनना चिंता कशाचीरंगत आणतात खेळातूनसंगत असते मित्रांची.....अल्लड ते बालमनभातुकलीच्या खेळात रमतेमित्रांसवे छान सजतेमन भरून आनंद लुटते....शांत तेही बालमनथांग मनाचा समजेनाकाय चाललय मनीकाही केल्या उमजेना.....रम्य ते बालमनआईबाबांच्या कुशीतलेआजीआजोबांच्या मायेतलेभावंडांच्या संगतीतले.....अवखळ अल्लड बालमनधुंद वार्‍यावर तरंगतेयफुलापानांच्या संगतीतपाखरू होवून फिरतेय.....वारा जसे ते बालमनस्वप्नांच्या हिंदोळ्यावर बसतयंपावसात चिंब चिंब भिजतयंइंद्रधनूवर झोके घेतयं.....*वसुधा नाईक,पुणे*

दिवाळी नंतरचे चार दिवस
 13 November 2018  
Art

*दिवाळी नंतरचे चार दिवस.....*दिवाळी म्हणजे दिव्यांचा सणअन एकत्र कुटुंबाचा आनंदाचा क्षणदिपमाळेचा झगमगाट अनलाईटच्या माळेचा चमचमाट....वसुबारस,नरकचतुर्दशी,लक्ष्मीपूजन,बलीप्रतिपदा,भाऊबीज या दिवाळ सणातील अतिमहत्वाच्या दिवसांची चंगळ,धावपळ,मौजमजा ,पाहुणे सर्व मजा घेवून आता दिवाळ सणाची सांगता झाली .अगदी असेच नाही दिवाळ सण तुलसीविवाहपर्यंत साजरा करणारे पण आहेत.आता  दिवाळी संपून दिवस पुढे सरकत आहेत. या दिवसात जरा सहल आयोजीत केली. कोकणात गेलो.मुले बाळे नातवंडे सर्व मिळून मस्त चार दिवस आनंदात घालवले.समुद्रकिनारी सफर केली .समुद्रात मस्त मनसोक्त खेळलो. एकमेकांवर पाणी उडवण्याची मजा काही ओरच मिळाली.नातवंडांसमवेत ही मजा आणखीनच आनंद देवून जाते.सागर किनारा पाहताना झाडांची नावे त्यांची थोडी माहिती नातींना समजावून दिली.नाती पण खूश त्यांच्या प्रेमळ व लाडक्या नानी नाना बरोबर...या चार दिवसात घेतलेली ही मजा पुढील महिनाभर तर उत्साह देवून जाते.लाभला कोकणलासागरी किनाराआंबा,फणसाचासुगंध दरवळणारा...कोकणची माणसेसाधी  भोळीत्यांच्या ह्रदयातभरली शहाळी....आता सहलीवरून आलो.दाराबाहेरील छोटे आकाशदिवे ठेवून मोठा आकाशदिवा उतरवला. लाईटची माळ काढली.पणत्या छान धुवून पपुसून ठेवल्या .घरात काढलेली मोठी रांगोळी काढताना मन भरून आले.एवढे कष्ट घेवून दोन तास राबून काढलेली रांगोळी पुसताना खरेच वाईट वाटते खूप.. पण ती पुसावी लागतेच..किती दिवस तशी ठेवणार ? खरच दिवाळी येते आनंद देते.सण संपला की आता जरा मन खट्टू झालय.*वसुधा नाईक,पुणे*