Home
Audio New

Forum New

Read

Contest


Write

Write blog

Log In
Your search for Ganga Jal
ચર્ચાના ચગડોળે ચડીને ચક્કરભમ……
 Kunjal Chhaya  
 8 February 2018  

યુદ્ધનાપડઘમ ચોમેર વાગતા લાગે;ને ભયના ભણકારા ભાસે ત્યારે જાણે.ચર્ચાશૂરાઓનેવીરચક્ર શું કામે લાગે?ગજ ફુલે છાતી, જો કરી બતાવે આજે. - કુંજકલરવચર્ચા પ્રેમી ફેસબુક લાલાઓ અને વ્હોટસેપ લીલીઓને સમર્પિત ઉપરોક્ત પંક્તિઓ. ચર્ચામંત્રાણાંની તરફેણમાંસમયવેડફતી એક આખી પેઢી ઉછરી રહી છે આપણી સામે એવું નથી લાગતું? સવારે ઉઠીને છાપાં વાંચીએ કેસતત બ્રેકિંગ ન્યુઝથી ધમધમતા ટી.વી.માં નજર કરીએ તો બધેજ અરાજકતા અને અફરાતફરીનો માહોલમધ્યાહ્ને પહોંચ્યો છે એવું લાગે છે. એવામાં શું પાનનો ગલ્લો કે શું ફેસબુકની વોલ કે પછી વ્હોટસેપનાં ગૃપ.કોઈ નાનો સરખો વિચાર કોઈને ઝબૂક્યો નથી અને એને જગજાહેર કર્યો નથી.અભિપ્રાયો અને પ્રતિભાવો આપવાની હોડમાં ઘડિકવારમાં ચર્ચાઓનો સપાટાભેર પૂર ઉમટી પડે. ચર્ચાનાં રવાડેચડીએ એટલે પત્યું. એકાગ્રતા તો સાવ તાળું વાસીને ડાબલીમાં પૂરી દેવાઈ હોય એમ અદ્રશ્ય જ રહે છે.અને આત્મવિશ્વાસ પણ જાણે પારકી થાપણ હોય એમ બીજાનાં મંતવ્યોને આધારિત થઈ બેઠો હોય એવું લાગે.જેનીઅસર કદાચ આખો દિવસ રહે અને નીંદરમાં પણ એજ બધું ઘૂમરાયા કરે. જેને લીધે યોગ્ય દિશાએ કામ કરવાનીશક્તિ અને અભિગમ ખોરવા ય છે. એક જોક ફરે છે ને – “રેફ્રિઝરેટર હોય કે વ્હોટસેપ ખબર જ છે એમાં કંઈ નવુંનથી છતાંય જરાતરા વારે ખોલીને જોઈ લેવાનું મન થાય.” તો, આપણે ચર્ચા વિશે ચર્ચા કરીએ તો, આ ચર્ચા કરવામાંય ઘણીચર્ચાઓ છે. ચર્ચાનાં પણ અસંખ્ય મુદ્દાઓ છે. ચર્ચા કરવા બેસવા કંઈ કોઈ મોટી સ્નાતકની ઉપાધિ થોડી જોઈએ છે? એતોજરા કોઈ બાબત પર ઉપાધિ થાય એટલે ભરપેટ ચર્ચા કરી લેવાની. ઉકેલ મળે કે ન મળે પણ તમારા પેટમાં ફરફરતાં પંચાતિયા પતંગિયાંઓને તો રાહત મળે.ચર્ચા કરવામાં એક દુઃખ ચર્ચા ક્યારેય એકલપંથે નથી થતી. ચર્ચા કરવામાં જેમ કુંડાળું મોટું એમ એની વધારે લિજ્જત મળે.ચર્ચા કરવાનું સૌથી મોટું સુખ એક જ કે ચર્ચા કરવા માટે નિશ્ચિત વિષયની ક્યાં જરૂર પડે છે. નજીવી બાબત કે મુદ્દો લઈનેપણ મસમોટી ચર્ચાઓ કરી શકાય છે. બે જણાં કે જણી મળ્યાં કે મળી નથીને દુનિયાભરી ચર્ચાઓ કરવાનો અવકાશ આપનીસમક્ષ આળસ મરડીને સુષુપ્ત વિચારોને પ્રચંડ તાકાત સાથે પ્રોટિન, વિટામિન અને કાર્બોહાઈડ્રેડ પૌષ્ટિક ખોરાક ખાધેલ તંદુરતજીવની જેમ શક્તિશાળી જોમ મળવા લાગે છે. કોણ જાણે ક્યાંથી આટલી તાકાત ભેગી થઈ જતી હશે ચર્ચાઓ કરવા લોકોને એજ પી.એચ.ડી. કરવાના વિષય જેવું છે.ચર્ચા કરતી વખતે કોઈ તરફેણમાં મુદ્દો મૂકે તો કોઈ વિરોધ પ્રગટ કરે, આક્રોશ પણ ચર્ચાનાં ચક્રવાતમાં વેગથી ઉમટે. વળી, કોઈસહમતીનો સફેદ ઝંડો ફરકાવીને ચર્ચામાં ચકરડી મરડી રમે તો કોઈ લાલ કપડું બતાવીને ચર્ચાવીને વધુ ભડકાવે. ચાંપલુસીનોભરપૂર સ્કોપ અને અંદરખાને બધાં સાથે મળીને ઢોલકીઓ પણ વગાડી શકવાની મહામૂલી તક.સંબંધો માંડ સ્થપાયા હોય પડોસી સાથે અને કચરાપેટી અને એઠવાડ ક્યાં નાખવો એવી ચર્ચા થાય. ગઝલનાં ગૃપમાં જોક્સ ન મૂકો એવાવિષય પર ઘમાસાણ થાય. અને નવીસવી સગાઈ થયેલ યુગલ વચ્ચે તે પ્રોફાઈલ ફોટોમાં લાઈક કેમ ન કર્યું એવા મનામણાં રિસામણાં થાય.મને કોઈ ટેગ ન કરજો; મારી પોસ્ટ શેર કેમ ન કરી? એવી સાવ નજીવી કચકચ ઓનલાઈનની દુનિયામાં ક્ષણીક મોજની અવસ્થામાંયભંગ કરે. ભાઈઓનાં પાનનાં ગલ્લા કે બાઈક પરિષદ અને બહેનોનાં ઓટલા બેઠકોમાં એવી નીતનવીન ચર્ચાઓ થતી હોય કે થાય કેઆ ચર્ચાકારોને તો રાષ્ટ્રિય નહિ બલ્કે વૈશ્વિક સ્તરે મોકલીએ તો ખરેખએ ઉદ્ધાર થઈ જાય જીવનનો.ચર્ચાઓને અંતે સચોટ, સુખદ સરળ નિર્ણય ઉપજે તો એ સમય આપવો લેખે પણ લાગે. પણ નિવેડા વિનાનાં હવાતિયાં માર્યા કરવાઅને સતત મુદ્દાઓને ઉખેડ્યા કરીને મન, મગજ અને ‘મની’ વ્યર્થ કરવાનું કેટલી હદે યોગ્ય? સ્કુલ – કોલેજમાં વકૃત્વ કે ડિબેટમાંભાગ લીધો હોય કે સાંભળ્યું હોય તો યાદ કરો કે વિષયવસ્તુનાં સારાનરસાં પાસાંનું વિવરણ કરવાનુંઅને પોતાનો વિચાર કહી બેસી જવાનું હોય એ પણ સમય મર્યાદામાં જ. આ ગુણ વિદ્યાર્થી જીવનમાં એટલે કેળવવાનો હોય છે કે એનાંથીપોતાનાં વિચારો દુનિયા સમક્ષ રજુ કરવાનો મહાવરો થાય. પરંતુ સામાન્યત થાય એવું છે કે પ્રસંગો પાત મેળાવડો હોય કે જાહેર સોશિયલમિડિયા લોકો પોતાની બુદ્ધિમતાનું પ્રદર્શન કરવા પણ ચર્ચાનું હથિયાર હાથવગું રાખતા થઈ ગયા છે. અંતે, એ વ્યક્તિ પ્રત્યે અણગમો થતો જાય,સંબંધો વણસે પણ ખરાં. બીજું, ખરેખર સંવેદનશીલ બાબત હોય તોય કંટાળો આવે. વૈવિધ્યપૂર્ણ ચડસાચડસી સભર વિષય વધુ‘કોમ્પ્લેક્ષ’ બને અને નિજાનંદ કે મૈત્રીપૂર્ણ વાતાવરણ માણવાનો સમય વધુ ‘કોઝી’ બને. જેમને ખરેખર કઈંક કરી દેખાડવાનીધગશ છે એ ચર્ચામાં નથી પડતા અને જેવો ચર્ચા કરવાનું ટાળે છે એમને ચર્ચાવીરો એમનાં સંકુલમાંથી બહાર કરે છે, રદબાતલ કરીહંકારી કાઢે છે. અલબત્ત, એને ચર્ચાનાં ચક્રવૃહમાંથી કાઢી મૂકવો કે કેમ એવું નક્કી કરવા પણ કેટલીય ચર્ચાવિચારણાઓ થાય છે.અંતે, લેફ ગૃપ કે બ્લોક થવાનો કે કરવાનો વારો આવે. આડકતરી રીતે સંબંધોમાં કચવાટ થાય.તટસ્થ વલણ રાખીને મનને ચર્ચાઓને ટલ્લે ન ચડવા દે એવું કવચ દાનવીર કર્ણ પાસે પણ નહોતું કદાચ એવું હાલની પરિસ્થિતિઓનોતાગ જોઈને લાગે છે. ક્યારેક ચર્ચાનું પ્લેગ્રાઉન્ડ ઘેરાતું હોય ત્યારે ‘સીધી બાત, નો બકવાસ’નો ફંડા અપનાવી લેવો પડે અને માણખમાંથીજેમ સહેલાઈથી વાળ કાઢી લેવાય એમ જરાય કલ પડ્યા વિના અણગમતા ચર્ચાવૃંદોમાંથી બાકાત થતાં શીખી લેવું પડે છે.સંવાદ આડે જાય તો ચર્ચા વધે. ચર્ચા દલિલોને રવાડે ચડે. દલિલોથી મતભેદ જાગે. એથી આગળ વણસે તો મનભેદ લાગે.ચર્ચાને ચગડોળે ચડવુંજ શાને?દિલ્લગીઃચર્ચા કહે મારું કામ, સુખે નહિ ભજવા દઉં જય શ્રી રામ.કુંજલ પ્રદીપ છાયા ‘કુંજકલરવ’

રૂપ સ્મ્રાજ્ઞીનીને શ્રદ્ધાંજલિ
 Kunjal Chhaya  
 25 February 2018  

ભારતીય ફિલ્મ જગતની તેજોમય દીવડી ઓચિંતી ઓલવાઈ ગઈ.જેની અદાકારી અને રૂપના કામણની કાયલ હોય એવી ત્રણ પેઢીની લોકપ્રીય અભિનેત્રી શ્રીદેવી ગત રાતે દુબઈમાં પારિવારિક લગ્ન પ્રસંગે હાજરી આપવા ગયેલ અને હ્રદયના તિવ્ર હુમલાને તાબે થઈ એના કાંતિવાન દેહે પરમાત્મની શરણાગતિ સ્વીકારી લીધી. અંતિમ તસ્વીરની ઝલક ટી.વી. સમાચારો અને ઈન્ટરનેટના માધ્યમો દ્વારા જોવા મળી જેમાં લગ્નસરામાં શોભનીય લાગે એવાં આભૂષણો અને ભારતીય જાકજમાળવાળાં પરિધાનમાં એવોની સદેહે ચોપન વર્ષની આયુમાં પણ ઉત્કૃષ્ઠ મરમરની મૂર્તિ સમ લાગતાં હતાં. પતિ બોની કપુર અને દીકરી ખુશી એ સમયે સાથે હતાં. બીજી પુત્રી જાહ્નવી હાલ ભારતમાં જ છે અને એમનો પાર્થિવ દેહ દુબઈથી મુંબઈ લવાશે એવા સમાચાર સૂત્રોની યાદીમાં છે.આ ક્ષણે, એમની યાત્રા તરફ નજર કરીએ તો નાનપણથી જ ભારતીય શાસ્ત્રીય નૃત્યમાં જેમણે પારંગતતા હાંસલ કરી હતી અને સાવ બાળપણથી જ કચકડે જેમના અભિનયના આયામો ઝળક્યાં હતાં એવાં આ શ્રીદેવીનું અસલ નામ અમ્મા યંગર અયપ્પમ હતું. તેઓની બાળ કલાકાર તરીકે તમીલ ફિલ્મોથી શરૂઆત કરી હતી અને હિન્દી ફિલ્મમાં ૧૯૭૧માં જૂલી ફિલ્મમાં મુખ્ય અભિનેત્રી લક્ષ્મીની નાની બહેનના પત્રમાં પદાર્પણ કર્યું હતું. સદમા, ચાંદની, ગુમરાહ, ચાલબાઝ, મી.ઈન્ડિયા, નગીના અને ખુદાગવાહ જેવી ફિલ્મો એમની યાદગાર છે. હાલમાં, આવેલ અને ખૂબ વખણાયેલ ફિલ્મો ‘ઈગ્લિશ વિંગ્લીશ’ અને ‘મોમ’ના પાત્રને બખૂબી નિભાવ્યું હતું. અંતિમ સફર તરીકે, શાહરૂખ ખાનની આગામી ફિલ્મ ઝીરોમાં એમને સજીવન જોઈ શકાશે. કેટલાંય ફિલ્મી અને સામાજિક એવોર્ડ મેળનાર આ અભિનેત્રી કેટલીય અભિનંય વાંછુઓની આદર્શ રહી છે અને રહેશે. વડાપ્રધાન મોદી સાહેબ, એમના સમકાલિન અભિનેતા રજનિકાંત, ધર્મેન્દ્ર – સૌંદર્ય સામગ્રી હેમા માલીની અને આજની ચહિતી અભિનેત્રી આલિયા ભટ્ટ વગેરે અનેક હસ્તીઓએ એમને ઠેરઠેર શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરી છે. સૌથી વધુ એમની ફિલ્મના પડદે એમના દેર અનિલ કપુર અને ૠષિ કપુર સાથે જોડી જામતી. હાલમાં ખૂબ લોકપ્રિય થયેલ સિયલ ‘યે ઉન દિનો કી બાત હૈ’માં નેવુંના તબક્કામાં એતો યુવા હૈયાંમાં રાજ કરતાં એવું સ્પષ્ટ અણસાર આવે છે. હોળીની ઉજવણીની શરૂઆત કરવા જઈ રહેલ આજના રવિવારની સવારે શ્રીદેવીના અવસનના સમાચારે સૌને વિચારતાં કરી દીધાં કે હે પ્રભુ, તારા દરબારમાં કેવી લીલા છે આ, સઘળું અહીં ક્ષણભંગૂર જાણે !સૌંદર્ય અને કલાની જેની પર અસિમ કૃપા રહી એવા આ અભિનેત્રીને શબ્દાંજલિ.કુંજલ પ્રદીપ છાયા ‘કુંજકલરવ’

રોજનીશી - Dairy
 Kunjal Chhaya  
 27 February 2018  

રોજનીશી લખવાની હું જરા પણ હિમાયતી નથી. એ તો જાણે આપણો સથવારો હોય સંગાથ હોય એવું એ ક્ષણે લાગે જ્યારે આપણે એમાં રોજિંદા મનોભાવો ઠાલવતાં હોઈએ. એ તો મને એક ઘાતક પરિબળ લાગે. રખેને વર્ષો પછી એ અગાઉ લખાયેલ ઉર્મીઓ અને લાગણીઓ જૂનાં પીળાં પાનામાં સચવાઈને મળી આવે, વંચાય ત્યારે એ બધું જ વંટોળ બની ફરી આંખે ઊડે ! સ્મૃતિઓને પાંખો આવે, સુખદ હોય કે દુઃસહ એ સઘળું માંડ વિસરાયેલું ફરીથી ખડું થાય ! શાને? જે વીતી ચૂક્યું એ વાગોળવુંય શાને? નથી ભાવિનું પડઘમ આપણાં હાથમાં નથી ભૂતની ઝાલર આપણાં કાંડે કે એને વર્તમાનના ડંકાના ફિટકારથી વગાડી શકીએ. તો શું જરૂર? એ મહાપરાણે સમાયેલા ડંખો કે પછી રહીરહીને સાતા પામેલ મીઠી ખંજવાળો આપણે સંગ્રહી રાખીએ એપણ શબ્દસઃ !અંગત ક્ષણોની મીઠડી યાદો કે પછી જીવાયેલ કડવા અનુભવો, સ્વગત થયેલા રહસ્યો જો કોઈ અન્ય વાંચે તો? સ્વનો બળાપો, ઉહાપોહ કે ફરિયાદો જે ડાયરીના પાનામાં કંડારાઈ ગયાં એ તો હવે દસ્તાવેજ થઈ ગયાં. એ ક્યાં અકબંધ રહ્યાં જેમ તમારાં મનમાં જ રહ્યાં હોય એમ?જાણે કે જાતનો જીવ સદગતિએ પામ્યો પછી શું એ પાના મૌન ધારણ કરશે ખરાં? એ તો ચોક્કસ અન્યોને ચાડી ખાશે તમારા મનોજગતની. એ નિસંદેહ છે.હા, જો તમે ઇચ્છતાં હોવ, તમારી પેઢી કે તમારાં આત્મિયજનો તમને વાંચે, તમારી વાતોને સમજે તો ચોક્કસ લખો. એવું લખો જે સાર્વજનિક ઉપયોગિતામાં પરિણમે. બાકી, એ બનાવો કે અણબનાવો જે તમારા પોતાના છે એજે જાહેર ન કરવાં હોય તો ડાયરી ન જ લખો. હા, જાત સાથે વાતો કરવામાં પાગલપન લાગતું હોય તો લખો અને એને તમારી જ હયાતીમાં વિસર્જિત પણ કરતાં રહો. એક પછી એક વર્ષ જેમ આગળ વધે એમ એ ડાયરીનો પણ સંગ્રહ ન કરી નવી દુનિયાને સ્વીકારતાં જવું એવું પણ વલણ રાખી જ શકાય. નહીં તો આ પ્રક્રિયા આપને વધુ વિચલિત કરશે. શાને એવું થવા દેવું?કુંજલ પ્રદીપ છાયા #કુંજકલરવ

Start Reading...Now
 SURYAKANT MAJALKAR  
 31 August 2018  
Art

What you read in the morning..Newspaper which cost not more than Rs.5. Why purchase newspaper ? because it have multiple usage and it having low cost. Most of the people read only headlines. They are not reader. Atleast who read editorial, sports news, films reviews, social-political news are the readers. But who will spent so much of time on reading. No visible benefit will derive from it.If we go to flashback ... in the  memories of childhood. We are very much fed up  by reading textbooks. Then how anyone can move to school library. The 'Read'-ing is only word to write essay. No one also forced us or explained us the importance of reading. Of course, there is exception to everything. Although digital media is the necessity of  today's world, print media secured its position in the market and so in the heart of reader. Why to read ? when to read and what to read ?Start reading, you will able to find solution of anything. I think its an investment for future benefit. The value of this share never decreases. When we read entire one book (any kind) , the knowledge derived  and experience gain  from it will be uncomparable. We can not experience everything in the short span of life. So the books!  Books are 'Best friend' without any condition. With you always if you never forgot to carry with you.  If you read- you will survive. In the age of digital world online books,blogs are available  at free of cost. We can enjoy reading offline also by downloading e-books. Books take you any where. You reach everywhere. In regional and in many languages you will find reading material. The ancient knowledge/culture  lies in 'Ved , Upanishadas. This literature is valuable for us.  Definitely reader got respect in the society. As you got knowledge  you can be speaker, writer. thinker.  Acquiring the knowledge through reading and get empower also give us satisfaction.Reading is reward, remedy, respect for us. So start reading now. 

Do not Cross Railway Track..
 SURYAKANT MAJALKAR  
 21 September 2018  
Art

That day was pretty good. When I started walking towards Jogeshwari Railway Pathak to go to west. It’s my daily routine. I suddenly surprised when I saw that 2-3 persons are standing near railway Pathak with request board. The message displayed was very clear.’ Do not Cross, Use Foot over bridge. The guys standing there were not from any political party or there was no specific board, identity card, batch carrying out by them. It was the social work. Nothing would be beneficial to them from that task.It was the pure request to people who want reach early at their destination. Someone wants to reach on time in the office. Someone’s family was waiting for them to reach at home on time. Children, old age person, hawkers, disabled, everyone wants to cross the railway track.Why? Why to die? If you use to go from east to west or vice versa. You may come across the one thing near jogeshwari railway Pathak and so other railway stations also-the Ambulance. Every month minimum to 2 bodies has been collected from railway track. The whole procedure disturbs the authorities, family and passers. It never to be seen that people using the foot over bridge. Free…. absolutely free….no one will charge you. And Safe. Condition is that you have to use it for you and your family, friend, colleges who knows your importance in their life.It is quite disturbing that railway authorities failed to stop this. Railway police also tried. They constructed a wall, later it was demolished. The People do not understand the importance of their life. I come to know from the source that the ruling party planning to give escalator facility to people. That is good. We must thankful to them. But the question yet unsolved. Who will educate people?Can Railway authorities put instruction board near railway crossing? The ruling party or social committee guide people constantly with boards and pamphlets. Or the celebrities like Akshay Kumar, Aamir khan’s message may display of hoardings near railway stations.First step towards this good work is to use Foot Over Bridge !!

Miracle Morning and I
 SURYAKANT MAJALKAR  
 10 October 2018  
Art

I don't know about miracle morning. Like any other netizens I was on Facebook. You tube is the option to motivate myself. I have seen countable videos. Listen from ear and stored in brain. But how much I understood, I don't know. Also I never like to know and implement it in life. But I love positive thinking. Some video-makers broadcasting their views- some thoughts and forwarded thoughts. I never subscribe all have seen. I was very much fond of Sandeep Maheshwari, Ujjal Patni. One day in the evening I seen the video which was telling about good books which will help us to progress in life. Success in life will not achieve from these motivational videos, but human body also need food. Brain need good thoughts, positive thinking will get from experienced, informational sites, motivational speakers. That day I pause the button of You Tube which was talking about Miracle Morning. What is that...A book...The book. That is not enough to describe this book or book series. 'Hal Elord' occupied my brain. It is so simple to read. That means its readable. Anybody can easily read and understand the language, style of English, depth of thoughts and much more. It’s like that mom is taking care. She holds your finger and cross the road safely. The book push you to do the right very patiently. Never force you to do what Hal Elrod done. Miracle morning is really amazing. You read any line, anytime, anywhere. It is its magic. Be frank with you. Yet I read it in said mode.  Here I stop writing and jump over the page of miracle morningIt was decided to wake up early in the morning. But who will die for this wealthy advice given by Hal Elrod (author of miracle morning). I haven't read the whole book yet. I confused that I am the laziest person on the earth. I never bothered and even not going to bother that how much amount there in my bank account. Downloading the statement and checking the debit entries is the time consuming job for me. But listen I am the happiest person who always have lots of books (which may be finger count) which I will going to read in 2018. I saw many motivational videos on you tube. It is the question that how much I got motivated by them. I am on the asset side. I have good thoughts, quotes to be implement in coming does. What a rubbish what I written here is just the example of laziness. That I got lots, but I lost. That day I suddenly wake up in the night. Surprisingly felt the breath of silence.Being a Night Owl is not healthy sign. But if its your habit than you have to break it. Surely it will give you lots of move in path of success. I am on the way now, will you join me. Just do one thing. Do not listen to me. Its not enough. Just read ‘MIRACLE MORNING’ and its series. Best of Luck.

"बौध्द साहित्याची व्याप्ती"
 Asmita prashant Pushpanjali  
 3 December 2018  
Art

"बौध्द साहित्याची व्याप्ती"भारतीय बौध्द संस्कृतीचा काळ २५०० वर्षापुर्वीचा होवून गेला असला तरीही, त्या काळात बुध्दांनी सांगितलेल्या दैनंदिन जिवनाला प्रभावीत करणारे निती, नियम आजही सामाजिक व कौटूंबीक जिवनाला लागू पडतात व प्रभावीत करतात।बौध्द संस्कृती व बौध्द तत्वतज्ञान जतन करण्याचे कार्य जर केल्या गेले असतील तर ते, बौध्द साहित्यामधून।‌बुध्दाच्या जिवीत कार्यकालात लिखीत साहित्याची निर्मीती जरी आढळून येत नसली तरी, बुध्दाच्या प्रवचनातून, तत्वज्ञानातून ज्या काही उपदेशात्मक गाथा, वचने सांगण्यात आली, ती त्यांच्या महापरिनीर्वाणानंतर ४०० वर्षानंतर, श्रीलंका द्विपावर, तालपत्र वर , "त्रिपिटक" या ग्रंथात लिपीबध्द केले गेले।‌बुध्दांच्या द्वारा दिलेल्या उपदेशाला, संग्रहित केलेल्या प्रमाणबध्द बौध्द ग्रंथाला "त्रिपिट" म्हणतात. ‌बौध्दांचे वाड्मय किंवा साहित्य म्हणजे त्रिपिटक.बौध्द संस्कृतीतील अतिशय महत्वाचे व प्रामाणिक ऐतीहासिक ग्रंथ म्हणून त्रिपिठक कडे पाहिले जाते.‌"तिपिटक" किंवा "त्रिपिटक", "त्रि" आणि "पिटक" असे दोन शब्द मीळून बनलेला शब्द. त्रि म्हणजे तीन, पिटक म्हणजे ग्रंथ किंवा पुस्तक.‌ज्या प्रमाणे विवीध धर्मातील ग्रंथ , त्या त्या धर्मातील साहित्य संस्कृतीचे जतन करते, त्याच प्रमाणे बौध्द धम्मातील त्रिपिटक हे सुध्दा बौध्द साहित्याचे जतन करते. ‌रामायण, महाभारत,गिता हे ज्या प्रमाणे हिंदू धर्माचे ऐतिहासीक साहित्य म्हणून स्थान पावले आहे, त्याच प्रमाणे बौध्द संस्कृती मधे त्रिपिटक हे प्राचीन व ऐतिहासीक ग्रंथ म्हणून प्रसिध्द आहे. ‌बौध्द साहित्यातील प्रमुख "त्रिपिठकात" तीन भाग पडतात. १- सुत्तपिठक,२-विनयपिठक,३- अभिधम्मपिटक. आणि याचेही अनेक विभाग पडतात.‌याच ग्रंथापैकी "खुद्दकनिकाय" या ग्रंथात सुत्र किंवा धम्मदेसना, जीवनी, जातक याचे उदाहरण दिले गेले आहेत. यात एकुण १५ ग्रंथ आहेत. १- खुद्दक पाठ, २-धम्मपद,   ३ - उदान, ४ - इतीवुत्तक, ५ - सुत्तनिपात, ६ -विमानवत्थु, ७ -पेतवत्थु, ८ -थेरगाथा, ९-थेरीगाथा,  १०- जातक, ११ -निद्देस, १२ -पटिसम्भिदामग्ग, १३- अपदान, १४ -बुध्दवंस, १५-चरियपिटक पैकी, थेरगाथेत सगळ्या प्रकारच्या दु:खातून मुक्त झालेले अर्हंत भिक्षूंद्वारा व्यक्त केलेल्या गाथा व स्वयं कथांचा समावेश केला गेला आहे.‌तसेच थेरी गाथेत सगळ्या प्रकारचा दुख:तुन मुक्त झालेल्या अर्हंत भिक्षूणी द्वारा व्यक्त केलेल्या गाथा व स्वयंकथा संकलीत केलेल्या आहेत.‌त्रिपिटकातील या साहित्याकडे, बौध्द साहित्या बरोबरच पाली साहित्त याही दृष्टीकोणातून पाहिले जाते.‌भारतीय साहित्ती क्षेत्रात, संस्कृत भाषेच्या बरोबरीतच पाली म्हणजे बौध्द साहित्याकडे पाहिले जाते,  किंवा असे म्हणता येईल की संस्कृत साहित्यापेक्षा बौध्द साहित्य कुठेच कमी नाही. ‌उलट दोन्ही साहित्याचे मुल्यमापन केले असता, संस्कृत साहित्य हे मानवी मुल्यांचे शोषण करण्याचे समर्थन करणारे आढळते ,  तसेच दु:ख, रोग , जन्म मृत्यू च्या भवचक्रात भितीयुक्त बांधून ठेवणारे आढळते, या उलट बौध्द साहित्य , पालिसाहित्य मानवीय जिवनमुल्य अंगीकारून, जतन करण्यास प्रवृत्त करणारे, सत्य, वास्तवीक जीवन , आदरयुक्त जिवनशैली, भितीमुक्त मानसिकता, याचे ज्ञान व बोध देवून प्रवृत्त करणारे साहित्य आढळते.‌बौध्द साहित्याची निर्मीती फक्त भारतातच झाली असे नाही. हे असे साहित्य आहे जे भारता बाहेर ही निर्मील्या गेले. बौध्द साहित्य पालि भाषेसह, सिंहली भाषेतही आढळते.‌वास्तविक व सत्य जिवन याचे उत्तम सांगड म्हणजे बौध्द साहित्य, हे आपण तपासुन पाहू शकतो, थेरी गाथेतून.‌बुध्द शाशन कालात व तद्नंतरही होवून गेलेल्या विदुषीणी भीक्षुणीं, ज्या स्थवीर पदा पर्यंत पोहचून, अर्हंताची अनुभुती पर्यंत पोहचल्या, त्यांनी पुर्वायुष्यातील जिवनावर भाष्य करून, त्याचे आयुष्य कसे दु:खी कस्टी होते. त्यांनी कशा यातना सोसल्या, मग त्या दु:ख मुक्तीच्या या वाटेकडे कशा वळल्या, आणि भयमुक्त, दु:खमुक्त जिवनाचा अर्थबोध कसा झाला हे सारे विस्तृत मधे, पाली गाथेच्या रूपात वर्णन केले आहे.  ‌थेरी गाथेच्या या बौध्द साहित्याच्या रूपात,  त्या काळातील जिवनशैली,  स्त्री जिवन, व स्त्री जीवनातील समस्यांवर भाष्य करण्याचे स्त्रीयांचे स्वातंत्र, म्हणजे मानवीय जिवन मुक्तीच.  एकुण म्हणजे असे म्हणता येईल की, बौध्द साहित्यात , स्त्रीयांचे जीवन , व्यक्ती म्हणून,मान्य केले गेले. तिचे  स्वातंत्र मान्य केले गेले.ज्या समाजात, सामाजिक घटकात, स्त्रीयांचे अस्तित्व व विकास मान्य केले गेले, त्यांचे मानवियत्व मान्य केले गेले, तो समाज, सामाजिक घटक म्हणजे मानवाघिस्टीत समाज.  मानवी मुल्य जपणारा समाज.आणि असे मानवी मुल्य, बिजे रूजवीण्याचे कार्य करते, ते प्राचिन व ऐतिहासीक साहित्य.वर्षोनुवर्षापासुन भारतिय समाजात, माणुसकीची नितीमुल्ये रूजविण्याचे, त्याचे संवर्धन व संगोपन करण्याचे कार्य , बौध्द साहित्य करित आहे.या साहित्य प्रकारात, प्रामुख्याने महत्वपुर्ण समावेश करण्यात येत असलेल्या ग्रंथात, डाँ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे,"बुध्द आणि त्यांचा धम्म" या ग्रंथासह, डाँ. भदंत आनंद कौशल्यायन,द्वारा लिखीत अनेक ग्रंथासह, मिलींद प्रश्न, जातक कथा, अश्वघोष रचित ग्रंथ, आणि अगदी अलीकडिल लेखकां द्वारा लिखीत पुस्तकांचा ही समावेश होतो.अलिकडे मोठ्या प्रमाणात, पालिसाहित्याचे हिंदी, मराठी व इंग्रजी अनुवाद झालेले साहित्य उपलब्ध होत आहेत. त्यामुळे बौध्द साहित्याला आता भाषेची मर्यादा राहीलेली नाही.तसेच साहित्य स्वरुपालाही बंधन राहिले नाही.बौध्द साहित्य कथा, कादंबरी च्या रूपात, नवसाहित्तीकांकडून निर्मील्या जात आहे.एकुण म्हणजे , बौध्द साहित्याची भाषा व प्रकार कोणताही असला तरी, धेय्य मात्र सारखेच,  की बौध्द तत्वज्ञान, नितीमत्ता, मानवाघिस्टीत मुल्ये यांची रूजवणूक, संवर्धन करणे. व जनमानसापर्यंत पोहचविणे. आणि म्हणून बौध्द साहित्याची व्याप्ती मोठी व विशाल आहे.( संदर्भ- थेरीगाथा, त्रिपिटक ज्ञान- भदंत इंदवंश थेरो)अस्मिता मेश्राम- पुष्पांजलीसाहित्तीक, भंडारा9921096867‌‌‌

ईश्वरी अस्तीत्वाला नाकारणारे पेरियार स्वामी।
 Asmita prashant Pushpanjali  
 3 December 2018  
Art

ईश्वरी अस्तीत्वाला नाकारणारे पेरियार स्वामी।इरोड वेंकट नायकर रामास्वामी म्हणजेच,ज्याचा तामिल मधे "सम्मानीत व्यक्ती" असा अर्थबोध होतो ते पेरियार स्वामी. पेरियार स्वामींचा जन्म 17 सप्टेंबर 1879 ला झाला तर 24 डिसेंबर 1973 ला त्यांनी या जगाचा निरोप घेतला.20 व्या शतकातील तामीलनाडू राज्यातील एक प्रमुख राजकिय नेता, ज्यांनी जस्टिच पार्टीचे संघटन केले. रुढिवादी हिदूत्वचा विरोध हा त्यांचा प्रमुख धेय्य. भारतातील म्हणजे विशेषता दक्षिण भारतीय समाजातील शोषीत वर्गाचा विकास व्हावा हे त्यांचे धेय्य.हिंदुवादी,परंपरावादी परिवारात जन्माला आल्यामुळे त्यांच्या घरी बालपणापासूनच भजन पुजन, सत्संग चालत असल्याचे त्यांनी पाहिले.आणि बुध्दीचातुर्यामुळे त्यांच्या बालमनात जन्मास येणाऱ्या दंतकथांवरील सत्यते बद्दल प्रश्न निर्माण व्हायचे. ज्यांची उत्तरे त्या बालबुध्दीलाही पटन्यासारखे नसून ते कितीतरी प्रश्न निर्माण करून, त्या बिना अर्थांच्या कथांना न मानता धुळीस लावीत.बाल विवाह , देवदासी प्रथा म्हणजे स्त्रीयांचे व अस्पृश्य समाजाचे शोषण. हे शोषण पेरियार यांना मान्य नव्हते. १९ व्या वर्षी त्यांचे विवाह होवून पत्नीला सुध्दा आपल्या विचारांनी प्रभावीत करून समविचारी बनवीले.१९०४ मधे एका ब्राम्हणाविरूध्द त्यांनी न्यायालयातील कर्मचाऱ्याला मदत केली.यावरून त्यांच्यात व वडिलात वाद निर्माण झाला.ज्याचा परिणाम म्हणून काही दिवसांसाठी त्यांनी घर सोडले.या दरम्यान ते काशीला गेले.जिथं त्यांना निशुल्क मिळणाऱ्या भोजनाला जायचे होते. परंतू ते केवळ ब्राम्हणांसाठी आहे हे माहित झाले आणि या प्रसंगावरून त्यांनी हिंदूत्वाविरूध्द बंड पुकारण्याचा निर्णय घेतला. व कोणत्याही धर्माला न स्विकारता नेहमी नास्तिक जीवन जगत राहिले.अल्पावधीतच राजकारणात सक्रिय झाले. आणि 1919 मधे त्यांनी काँग्रेस चे सदस्यत्व मिळवीले.केरळमधे मंदिराकडे जाणाऱ्या रस्त्यावरून  अस्पृश्यांना जाण्यास बंदी होती.ही बंदी हटविण्यसाठी केरळ मधील काँग्रेसी नेत्यांच्या विनंती वरून त्यांनी "वाईकाँम" आंदोलनाचे नेतृत्व स्विकारले, ज्यात त्यांच्या पत्नीनेही त्यांची साथ दिली.पुढे तरूणांसाठी काँग्रेसकडून प्रशिक्षण शिबीरात एका ब्राम्हण प्रशिक्षकाद्वारे ब्राम्हणेत्तर समुदायातील विद्यार्थांसोबत भेदभाव करतांना पाहून त्यांच्या मनात काँग्रेस बद्दल आपुलकी राहिली नाही आणि त्यांनी काँग्रेसी पुढाऱ्यांसमोर अस्पृश्य व पिडीतांसाठी आरक्षणाचा प्रस्ताव मांडला , जो फेटाळण्यात आला. त्यामुळे त्यांनी काँग्रेस पक्ष सोडला.अस्पृश्यांच्या हितार्थ १९२५ मधे त्यांनी एक आंदोलन केले होते. सोवियत रूसच्या दौऱ्यात, तेथील साम्यवादाने त्यांना खुप आकर्षीत केले. ज्यामुळे परत आल्यावर त्यांनी आर्थिक नितीला साम्यवादी बनविण्याची घोषणा केली. परंतू  पुढे त्यांना तो निर्णय व विचार बदलवावा लागला.स्वातंत्रपुर्व व स्वातंत्रानंतरही तामिलनाडू मधील लोकांवर पेरियार स्वामींचा प्रभाव बघावयास मिळतो तो तर्कवादी, नास्तिक आणि दुर्लक्षीतांचे समर्थक व राजनितीक म्हणून.त्यांची पत्नी नागमणी आणि बहिणीला सुध्दा त्यांनी राजकारणात जुडण्यास प्रोत्साहन केले. व त्या दोन्ही स्त्रिया तेथील नशाबंदीच्या मोर्चात पुढारी म्हणून सक्रीय होत्या.पेरीयार स्वामी विवीध पक्षात सक्रीय असले तरिही त्यांनी स्वताला सत्तेतील राजकारणापासुन अलिप्त ठेवून आजिवन अस्पृश्य आणि स्त्रियांची सामाजीक अवस्था सुधारण्यासाठी झटत राहिले.१९४४ मधे "आत्मसम्मान" आंदोलन आणि जस्टिस पार्टी यांना एकत्र करून "द्रविड गजगम" नावाचे संघटन केले.रूस च्या दौऱ्यावर गेले असता कमुनीस्ट च्या मुल्यांशी आकर्षीत होवून, "कमुनीस्ट" पक्षाच्या घोषणापत्राची पहिली तामील प्रत प्रकाशीत केली.स्त्रीयांच्या स्वातंत्र्यावर त्यांचे विचार येवढे प्रखर होते की आजच्या या एकविसाव्या शतकातही त्यांना कट्टरपंथी मानले जाइल.पेरियार स्वामींनी बालविवाहाचे विरोध करून विधवा महिलांच्या पुर्नविवाहाचा अधिकार आणि लग्न हे पवित्र नाते न मानता, पार्टनरशिप या दृष्टीकोणातून पाहून, महिलांना स्वताचा पार्टनर निवडण्याचा व सोडण्याचा अधिकार  असावा यासाठी अभियान चालविले होते.त्यांच्या काही अनुयायांनी तर वैवाहिक जिवनाचे प्रतिक म्हणून स्त्रियांनी गळ्यात मंगळसुत्र घालण्याच्या प्रथेला नाकारले.पेरीयार स्वामींचे मानने होते की, वैदिक हिंदू धर्मात, अंधविश्वास आणि भेदभाव हे मुळताच खोल खोल रूजले आहेत. जी समाजाला जातीच्या आधारावर चातुरवर्णात विभाजीत करते. ज्यात ब्राम्हण स्वताला सर्वात उच्च व श्रेष्ठ समजतात. व त्यामुळे ते वैदिक धर्माचे आदेश आणि ब्राम्हणांचे वर्चस्व झिडकारू पाहात होते. त्यांनी एका कट्टर नास्तिकाच्या रूपात इश्वरी अस्तित्वाला विरोध करण्याचा प्रचार केला.तर्कवादी, समतावादी, आत्मसम्मानी, दैवविफल्याचे विरोधक, धर्म व इश्वराला नाकारणारा, जाती आणि पुरूषप्रधान संस्कृतीचा विरोधक अशी त्यांनी स्वताची ओळख निर्माण केली.आधुनीक भारताच्या निर्मीतीमधे फुले, बाबासाहेब आंबेडकरांच्या वैचारिक आणि कार्याच्या श्रेणीतच पेरियार स्वामी यांचे ही कार्ये गणली जातात. या तिन्हींच्या आधुनीक विचारांच्या पायावरच, आधुनीक भारताची निर्मीती केली जावू शकते.त्यांच्या विचारांचे, कार्यांचे व साहित्याचे भाषांतर झालेले आढळत नसल्यामुळे ते हिंदू धर्म, हिंदू समाज , हिंदू संस्कृती , हिंदू धर्मग्रंथ, पुराण,वर्ण व जाती व्यवस्था, पौरूषी संस्कृती या सर्वांबद्दल काय विचार करीत होते. किंवा त्यांना अपेक्षीत समाज कसा होता . जाती व्यवस्था समुळ नस्ट करण्याची त्यांची काय योजना होती.इश्वर, धर्म व पंडितांबद्दल त्यांना का घ्रूणा होती. माणसाने माणसाशी कसे वर्तन करावे. स्त्री पुरूषांचे नाते संबंध कसे असावे. ते त्यावर काय विचार करीत या सगळ्या गोस्टींपासून आजही हिंदी भाषीक समाज अपरिचीत, अज्ञान आहे.अस्मिता मेश्राम- पुष्पांजलीभंडारा9921096867

झेप घे रे पाखरा।
 Asmita prashant Pushpanjali  
 14 December 2018  
Art

           झेप घे रे पाखरा "उंच उंच आकाशी!मुक्त त्या गगनाशी!लेवून पंख बळकट!झेप घे रे पाखरा!झेप घे रे पाखरा!"तो फक्त ९ व्या वर्गात होता. अजुनही त्याला पंख फुटलेले नव्हते. पण दुसऱ्यांची गगनभरारी पाहून, त्याचे इवले इवले पंख तळफळू लागत. मुलाच्या पंखाची ही तळफळ एक आई म्हणून, मी नाही समझणार तर कोण? कारण मी सुध्दा एक व्यक्ती म्हणून वयाच्या 38 व्या वर्षी स्वताच्या अस्तीत्वाला जाणायसाठी व सिध्द करायसाठी  तळमळत होती. तडफडत होती.माझ्या बळकट झालेल्या पंखांना वाट होती ती फक्त गगन भरारी घेण्याची. पण माझा बच्चू, रिंकेश याला मात्र उंच भरारी घेण्यासाठी आवश्यकता होती ती प्रथम त्याच्या डोळ्यात उचं भरारीचे स्वप्न देण्याची.मुक्त गगनात भरारी घेण्यासाठी, डोळ्यातील स्वप्नांसह मन ही तेवढेच मुक्त असावयास हवे.आणि मन मुक्त होण्यासाठी,ज्ञानचक्षू ही तेवढेच मुक्त हवे व ज्ञानचक्षू मुक्त होण्यासाठी अनुभवाची सिदोरी व निरीक्षणाची वृत्ती हवी आणि यासाठी नेहमीचे घरटे सोडून, बाहेर पडावयास हवे. हे माझे मत ठरवून मी त्याला मोठ्या व अनोळखी शहरात म्हणजे मुंबईला  घेवून गेली डिसेंबर 2014 मधे .उंच उंच इमारती, धावती लोकल गाडी आणि वायुच्या वेगाने पळणारे लोक, चौदा वर्षाच्या चिमुरड्याला भरपुर होते, मनात मुक्त गगनात झेप घेण्याचे स्वप्न बघावयास.आणि इथूनच माझ्या बच्चूने ठलवल की 12 वी च्या शिक्षणानंतर, त्याला व्यावसायीक क्षेत्रातील शिक्षणासाठी  बाहेर पडायचे आहे.माझ्यामते अध्यात्म म्हणजे कर्मकांड नाही . तर एक सुज्ञ व्यक्ती म्हणून स्व व अवतीभवती च्या नैसर्गीक, वैज्ञानीक,सामाजीक, स्थितीचे भान ठेवून योग्य ताळमेळ ठेवून मानवतेला पुरक असे जीवन व्यापनाचे गुढ जाणणे.माझ्या बच्चूच्या शैक्षणीक क्षेत्राची पुढची वाटचाल ही बाहेर सुरू होइल व तो दुर माझ्या दृष्टीआड राहिल हे विचार सतत माझ्या डोक्यात घिरटे घालू लागले. सोबतच मी असे काय बोध देवू त्याला जो तो शिक्षणासाठी बाहेर पडला तरी, त्याचे पाय डगमगणार नाहीत, मला याचा विश्वास मिळावा हे ही वाटत होते. तेव्हा एक आई म्हणून माझ्या डोक्यात हे विचार येणे, मी तरी चुकीच मानत नाही.यावर मला सरळ व सोपा मार्ग सुचला, आणि तो म्हणजे मी बुध्दांच्या ज्या धम्माला अनुसरते, त्या धम्माचे त्याला श्रामणेर जीवनाचे निदान दहा दिवसाचे तरी शिक्षण देणे.दहावी नंतर तो दिवसेंदिवस अगदी ठाम निर्णय घेवू लागला स्वतासाठी.खरे तर आर्थीक परिस्थीती नसतांनाही, त्याला लहानपणापासून, सि.बी.एस.इ. बोर्डाच शिक्षण देतांना, कुठ तरी माझ्या डोक्यात सुप्त इच्छा दडून बसलेली होती की, तो डाँक्टर बनावा. डाँक्टर बनून व्यवसायासह सामाजीक कार्यात सक्रीय व्हावा. तो डाँक्टर बनाना हे का वाटत होते तर, त्याचा बायोचा आणि मँथ चा अभ्यास आधी खुप छान म्हणून, आणि सामाजीक कार्याची मला ओढ म्हणून.दहावीला बऱ्यापैकी मार्क पडले, 85%  यामुळे तो  डाँक्टर बनेल या माझ्या आशा आणखीनच पाल्यान्वीत झाल्या. 12 वी शेवट पर्यंत मी याच खुळ्या आशेवर व भ्रमात असतांना,एके दिवशी रात्री जेवन करतांना, " मम्मी। मुझे नीट की इग्जाम नही देनी." तो अगदी ठाम बोलला.काही क्षणासाठी तर मी काय ऐकतेय? जे ऐकतेय त्यावर काय बोलाव? काहीच समझेना. डोक सुन्न झाल, पायाखालची जमीन सरकली.सी. बी. एस. इ. च्या बोर्डाचे शाळेत पुर्ण क्लासेस होत नाही व नीट, सिइटी, जी मेन्स अशा विवीध परिक्षांचा सराव व अभ्यास होण्यासाठी महागड्या इंस्टिट्यूट चे इयत्या अकरावी व बारावीचे क्लासेस लावले होते.आणि मुलगा एन परिक्षा तोंडावर आली असता मला हे ऐकवतोय,पण मी मात्र, " मतलब???" माझ्या डोक्यावर नियंत्रण मिळवत शांतपणे संवाद वाढवला"मतलब के मुझे मेडीकल फिल्ड मे नही जाना। ""तो? " मी त्याला काय बोलायचे आहे हे जाणून घेण्यासाठी"मुझे डाँक्टर वाँक्टर मे इंट्रेस नही है,मुझे सायंटिफीक फिल्ड मे इंटरेस है. मुझे वो सेल्स वेल्स का सर्च अच्छा लगता है." तो सांगत होता."ये तेरा पक्कावाला डिसीजन है।" मी नजर रोखून बोलली"हाँ। ये मेरा लास्ट डिसीजन है. मुझे मेडीकल और इंजीनीर दोनो फिल्ड मे नही जाना.""फिर तुझे जीस फिल्ड मे जाना है, उसकी प्रोसेस क्या है. "" यही, जी मेन्स की इग्जाम."" ,ठिक है। तु देख अपनी चाँइस से. पढायी तुझे करनी है. मै अपना डिसीजन तुझपे जबरदस्ती थोपती नही. बट अभी जीतने इग्जाम को बैठा है, सब  दे. और अगर नीट मे स्कोर अच्छा आता है, गव्हरमेंट एम बी बी एस लायक तो उसके बारे मे सोचेंगे. और तु जो भी डिसीजन लेगा, तेरे लाइफ और करीयर का उसका जो भी परिणाम हो, जीमेद्दारी तेरी होगी.""ओ के. मंजुर। मेरा करीयर जो भी होगा, वो मेरी जिम्मेदारी होगी."बोलल्या प्रमाणे परिक्षा दिल्या त्याने आणि आधी बोर्डाचा निकाल व नंतर इतर परिक्षांचा निकाल.बोर्डाचे मार्क साधारण, सि.बी.एस.इ. 75%"तुला येवढ्याच मार्क ची अपेक्षा होती?" मी त्यालाच विचारले."नही।मै इससे ज्यादा ले सकता था. बट गलती मेरी ही है. मै ओवर काँम्फीडंस मे घुंस गया." बेधडक उत्तरासह स्वताची निश्काळजी शोधून, कमी यशाचे कारण शोधून , निसंकोच स्वताची चुक मान्य करूण, आपल्या चुकाचे खापर इतरांच्या मस्तक्षी न फोडण्याची त्याची वृत्ती मला भावली व प्रेरीत ही करून गेली. त्याच्या या उत्तरापुढ मी काहीच बोलू शकली नाही कारण मी हे जानले, की जो व्यक्ती स्वताच्या चुका शोधून मान्य करेल, तो व्यक्ती झालेल्या चुका सुधारेल. जो चुका शोधणार नाही, त्या मान्य करणार नाही तो वारंवार चुकाच करीत राहिल. आणि झालेल्या चुकांमधून बोध घेणार नाही.संपुर्ण परिक्षांचे निकाल लागून, विवीध व्यावसायीक अभ्यासक्रमासाठी काँन्सलींग सुरू झाली. एक आई म्हणून मला "आता त्याचा प्रवेश कोणत्या क्षेत्रात होतो? जास्त स्ट्रगल न करता पटकन करीयर सेटल व्हाव अशा अभ्यासक्रमात त्याचा नंबर लागावा" ही माझी प्रार्थना, स्वप्न, धळपळ, ईच्छा।पण।। पण त्याने तर पुर्वीच आपले क्षेत्र निवडले होते. त्यावर तो ठाम होता.माझा भाऊ इंजीनीयरींग चा अभ्यास असलेला त्यामुळे त्याने जे थोडेफार प्रयत्न केले याचे मन वळवीण्याचे ते असे की, जी मेन्स ला याला चांगले मार्क पडल्यामुळे याने अभियांत्रीकीच्या  शासकिय काँलेज मधे महाराष्ट्रातच अँडमीशन घ्यावी.आणि माझा प्रयत्न होता की, नीट ला 250 च्या जवळ मार्क पडल्यामुळे पुन्हा एकदा एम.बी.बी.एस.साठी निट इग्जाम रिपीट करायची संधी घ्यावी.पण त्याचा निर्णय ठाम. जी मेन्स अंतर्गत, बायोटेक व सायन्टीफिक ची डिफरंट फिल्ड, डिफरंट एजुकेशन.एजुकेशन त्याचे, करीयर त्याचे, आवड इच्छा त्याची, आणि पर्सनल लाइफ ही त्याची. मग आपण केवळ पालक म्हणून, आपले निर्णय, इच्छा, स्वप्न का त्याच्यावर लादायचे???हा माझा व माझ्या भावाचा विचार.आणि "ओ.के.न्। त्याला जे शीकायचे ते शीकू देवू. शेवटी अभ्यास करणारा तो आहे. आणि त्याचा चांगला किंवा वाइट होणारा परिणाम ही त्यालाच फेस करायच आहे." आम्हा दोघा बहिण भावाची छोटीशी चर्चा.मात्र माझ्या मुलाने आपले प्रयत्न आधीच चालवले होते. अभियांत्रीकीच्या विवीध काँलेज व ब्राच ला नंबर लागूनही, आम्हाला न सांगता, त्यानेच ते नाकारले व एन. आय. टी. साठी, "लाइफ सायन्स" चे आँपशन भरले.आणि त्याच्या प्रबळ इच्छा शक्तीचा परिणाम होवून, ओरीसा राज्यातील, राऊलकेला एन. आय. टी. मधे लाइफ सायन्स या फिल्ड ला पाच वर्षाच्या पि.जी. साठी त्याचे नंबर लागले.हा विजय फक्त त्याचाच नाही तर एक आई म्हणून माझा त्या प्रयत्नाचा आहे, जे मी तीन चार वर्षापुर्वी त्याच्या पंखात बळ येण्यासाठी व डोळ्यात मुक्त गगनातील उंच भरारीचे स्वप्न येण्यासाठी करीत होते.आणि मन माझे त्याला हेच आशीश देते,"झेप घे रे पाखरा।झेप घे रे पाखरा।"            अस्मिता मेश्राम- पुष्पांजली              भंडारा              लेखिका/ कवयित्री               9921096867

"संविधान वाचा व संविधान वाचवा"
 Asmita prashant Pushpanjali  
 22 January 2019  
Art

"संविधान वाचा व संविधान वाचवा""रिपब्लीकन मुव्हमेंट" याचा शाब्दीक अर्थ पाहिला तर, लोकांनी चालवलेली चळवळ.देश स्वातंत्र्याच्या 71 वर्षानंतरही, अजूनही आपल्या देशात लोकांनी चळवळ चालवावी अशी गरज का भासते.याचे एका वाक्यात उत्तर द्यायचे झाले तर, केवळ एवढेच म्हणू शकतो की, "सध्या देशाची शाशन प्रणाली बघता,देश लोकशाहीकडून हुकूमशाही, दडपशाहीकडे वळत चालला आहे."परंतू जर दिर्घ कारण बघितले तर विवीध पैलूवर प्रकाश टाकावा लागेल.आज शाशनप्रणाली जी हुकूमशाही,दडपशाहीकडे वाटचाल करू लागली आहे,ती कशाच्या बाबतीत? याचेही खुप सुक्ष्म निरीक्षण करावे लागेल.आधीच हजारो वर्षे विवीध परप्रांतीयांच्या हुकूमशाहीत, राजेशाहीत,गुलामगीरीत राहिलेला भारत देश संपूर्ण मानसिक गुलाम झालेला.ही मानसिक गुलाम कशाची तर, प्रथा परंपरेच्या नावावर लादलेल्या अमानवी,पशुतूल्य नियमांची.या नियमांमधे,मनुने सांगितलेला चातुर्वण,म्हणजेच समाजातील लोकांच्या समुहाला चार वर्णात विभागून,समाजात वर्णाच्या आधारावर पाडलेली फुट. समाजातील मानवाने मानवात पाडलेली दरी. मानवाने मानवात निर्माण केलेला भेदाभेद.वर्णाच्या भेदाभेदातून निर्माण झालेल्या जाती, पोटजाती, भेदाभेद अशा अराजकतेच्या श्रूंखला निर्माण होवून, जातपात,देवधरम या अनिस्ट रूढी परंपरांचा भारत देश संपूर्ण मानसीक गुलाम झाला.परप्रांतीयांमधे इंग्रजही भारतात आले. आणि येतील लोकांमधे मुळातच मानसिक गुलामगिरीच्या पडलेल्या सवयीचा फायदा घेत, पुन्हा तेच "फुट पाडा व राज्य करा" या नितीचा अवलंब करून शेकडो वर्षे राज्य केले.भारतवासियांना गुलामगिरीत डांबून ठेवले.जर इंग्रजांनी भारतात शिक्षणप्रणाली सुरू केली नसती,  शिक्षण घेवून इथले लोक इतर देशाच्या सामाजिक व राजकिय स्थितीचे अभ्यास करू लागले नसते. इतर देशाच्या सामाजिक व राजकिय स्थितीचे ज्ञान मिळवू लागले नसते, तर कदाचित देश स्वातंत्राची जाणीव ही भारतवासियांना झाली नसती.'स्वातंत्र्याची जाणीव होणे, म्हणजेच गुलामगिरीत असल्याची जाणीव होणे. म्हणजेच जेव्हा व्यक्तीला गुलामगिरीत असल्याची जाणीव होते,तेव्हाच त्याला स्वातंत्रप्राप्तीची जाणिव होवू लागते. हे मानसशास्त्रीय कारण म्हणता येइल.याचा अर्थ जेव्हा देशात स्वातंत्र प्राप्तीची चळवळ होवू लागली, तेव्हा भारतीयांची परप्रांतीयांच्या राजवटिचे गुलामित्व झिडकारण्याची मानसिकता तयार होवू लागली.ही गुलामी कोणती? तर केवळ राजकिय. म्हणजेच त्यांना स्वताचे राजकिय स्वातंत्र हवे होते. स्वताचे शाशन हवे होते. देशातील नैसर्गीक व भौगोलिक साधन संपत्तीवर देशाचा अधिकार हवा होता.याचाच अर्थ बाहेरील  लोकांच्या भौतीक गुलामगिरीतून सुटका हवी होती.  आणि अखंड प्रयासाने व कित्येकांच्या बळीने, परप्रांतीयांच्या भौतीक, भौगोलीक, राजकिय, आर्थीक गुलामगिरीतून देशाला स्वातंत्र देखील प्राप्त झाले.परंतू शतको शतकापासून चातुवर्ण, मनुवादाच्या ज्या मानसिक गुलामगिरीने इथल्या समाज व धर्मठेकेदारांना बांधून, जकडून ठेवले होते, त्या तुच्छ मानसिक गुलामगिरीतून भारतीय धर्मवादी,जातवादी, वंशवादी, लिंगवादी, मनुष्याने स्वताला मुक्त केले नाही.आणि अशा स्थितीमधे जी स्वातंत्रपुर्व काळात स्वातंत्रप्राप्तीची चळवळ होती, देश स्वातंत्र्यानंतर त्या चळवळीचे रुप बदलले.कारण, देश दोन प्रकारच्या गुलामगिरीत होता. संपुर्ण देश हा परप्रांतीयांच्या राजकिय गुलामगिरीत,आणि या देशातील चतुवर्णातील चौथा वर्ण ज्याला शुद्र म्हटले जायचे तो व स्त्री वर्ग, उच्च वर्णीयांच्या, मनुवाद्यांच्या मानसिक गुलामगिरीत.आणि त्यामुळे परप्रांतीयांपासून जरी संपुर्ण देशाला राजकिय पारतंत्र्यातून स्वातंत्र मिळाले, मात्र या वर्गाला देशातीलच मनुवाद्यांपासून, चातुवर्णापासून स्वातंत्र मिळू शकले नाही.अशा स्थितीत देशांतर्गत कलह निर्माण होवून,पुन्हा दोन गट तयार झाले.यात एक गट, जो मानव उत्पत्तीचा वैज्ञानीक व नैसर्गीक कारण आणि सत्य नाकारून पुर्व व परंपरावादी पध्दतीने दुसऱ्या वर्गावर मानसिक गुलामगिरीचे अधीराज्य गाजवू बघतो. आणि दुसरा या सगळ्यांनी पिडीत वर्ग जो आधुनीक व वैज्ञानीक विचारशैली अंगीकारून या मानसिक गुलामगीरीला झिडकारू पाहतो.या पिडीत वर्गाला चातुवर्ण मान्य नसुन, मनुवाद मान्य नसुन, जातीय दांभीकपणा मान्य नसून, धर्मांधपणा मान्य नसून, तो संविधानाने जे प्रजातंत्रामधे देशाच्या संपुर्ण नागरीकांना, लिंगभेद, वंशभेद, जातीभेद ,धर्मभेद, प्रांतभेद न ठेवता समता, न्याय, स्वातंत्र, बंधूत्व बहाल केले आहे त्या  सवैंधानीक मुल्याचा व अधिकाराचा हा दुसरा, म्हणजे पिडीत वर्ग पुरस्कर्ता होय.आणि या दुसऱ्या वर्गाला सवैंधानीक  आधारावर   स्वातंत्र हवे आहे ते मानवी मुल्य रूजवीणारे.स्वातंत्र प्राप्तीनंतर, संविधानाला परमोच्च स्थानावर ठेवून, सवैंधानीक कायदे व नियमांवर देशातील राजकिय व सामाजीक घडामोडी चालाव्या, देशाचे राज्यकारभार चालावे हा प्रामाणीक प्रयत्न व मागणी या दुसऱ्या पिडीत वर्गाची असते. परंतू प्रत्यक्षात मात्र पारंपारीक पध्दतीने चातुवर्णाला मानणाऱ्या प्रथम वर्गाला, संविधान हा फक्त राजकारणात सक्रीय होण्यापुरता मान्य असून, संविधानात नमुद केलेल्या अस्पृश्याच्या उध्दाराच्या काही बाबी वेशीवर टांगून, कायदा वेशीवर टांकून, पुन्हा दडपशाही, हुकूमशाही, अराजकीय व गढूळ राजकारण करून, शाशन करून, दांभीक चालिरीती, जशा की संविधानाने स्पस्ट उल्लेख केला की "धर्मनिरपेक्ष" म्हणजेच कोणत्याही एका धर्माचा तिरस्कार न करता, कोणत्याही एका धर्माला प्रोत्साहन किंवा चालना न देता सर्वांना समान स्थान व समान अधिकार मानने, या बाबीचे सर्रास उलंघन होवून, "गौ हत्याकांड" सारख्या घटना घडवून देशात एका धर्माला पाठिंबा,रक्षण, प्रसार , प्रेरणा दिली जावून, संविधानाविरूध्द जावून संपूर्ण देशवासीयांना सक्तीने एका धर्माच्या निर्बंधनाकडे ढकलण्याचे कट, प्रयत्न केले जाताना दिसत आहे.म्हणजेच असे म्हणता येइल की, स्वातंत्र प्राप्तीनंतर, प्रजातंत्र लागू झाल्यानंतर देशात दोन गट, वर्ग, समुह उदयास आले. एक जो लोकशाही मधे संविधानालाच परमोच्च स्थानावर मानून, संविधानच हा देशाचा कायदा,कानून असून संविधानाने बहाल केलेली समता, स्वातंत्र, बंधूता, न्याय हीच राज्यकारभाराची सुत्रे असावी असे मानणारा, तर दुसरा वर्ग संविधान हा फक्त देशाला लोकशाही राज्याची ओळख निर्माण करून देवून, राज्यकारभार करण्यापुरता मर्यादित ठेवून, प्रत्यक्ष समाजकारणात पुर्वीच्या चातुवर्णालाच प्रस्थापित करून, जातीवादी, धर्मवादी, वंशवादी, लिंगवादी समाज व्यवस्था टिकून राहावी या प्रयत्नांचा व धोरणांचा पुरस्कर्ता.अशा अवस्थेत या दोन्ही वर्गात गृहकलह, शितयुध्द निर्माण होवून या प्रथम वर्गाच्या विरूध्द, संविधान व मानवी मुल्ये रूजवीण्यासाठी हा दुसरा म्हणजे शोशीत वर्गाकडून "रिपब्लीकन मुव्हमेंट" म्हणजेच लोकांची चळवळ चालविली जाते.येणाऱ्या काळात व सध्या स्थितीतही देशात सवैंधानिक राज्य, लोकशाही टिकवून ठेवण्यासाठी आज प्रथम गरज होवून बसली आहे ती, संविधान साक्षरतेची. संविधान जागृतीची. संविधान म्हणजे काय? संविधानात काय आहे? संविधान नागरिकांना कोणते अधिकार देतो व का?त्याच प्रमाणे  संविधानाने नागरीकांना देशाचे नागरीक म्हणून, अधिकारासोबत कोणते कर्तव्य, जबाबदाऱ्या दिल्या? विशेष घटकांसाठी विशेष तरतुदी कोणत्या व त्या देण्यामागील कारण काय? ह्या सगळ्या बाबी जाणून घेवून, समजुन घेण्यासाठी सर्वप्रथम आवश्यक आहे ते देशाचे सुज्ञ नागरीक म्हणून प्रत्येक व्यक्तीने संविधान हातात घेण्याची. हातात घेतलेल्या संविधानाचे पान चाळण्याची. प्रथम वर वर वाचन करण्याची. आणि नंतर सखोल वाचन करण्याची.सध्या देशातील सामाजिक व राजकिय अराजक स्थिती लक्षात येता, लोकशाही,प्रजातंत्र टिकवीण्यासाठी, संविधानाचे रक्षण होणे महत्वपुर्ण ठरते आहे. आणि जर संविधानाचे रक्षण करून लोकशाही टिकवायची असेल, तर सध्याच्या युवा वर्गासह, युवकांच्या भावी पिड्यांना संवैधानीक साक्षर करणे ही काळाची गरज ठरत आहे.काळाची ही गरज ओळखता, युवा व विद्यार्थांच्या हाती संविधान देणे आवश्यक आहे. जेणेकरून ते संविधानाचे वाचन करून, संविधान हा फक्त पुस्तकात वाचला जाणारा आदरयुक्त शब्द न राहता, प्रत्यक्षात समाजजिवनात संविधानाप्रती आदर निर्माण होवून, देशाच्या लोकशाहित कायद्यानियमावलीतील सर्वोच्च सम्मान प्राप्त धेय्य होऊ शकेल.या देशाचा जो नागरीक संविधान वाचेल,तो संविधान वाचवल्याशिवाय राहणार नाही व जो संविधान वाचेल तो लोकशाही वाचवेल.अस्मिता मेश्राम पुष्पांजलीसाहित्यिकभंडारा,9921096867