Image

: સંતોષ



सन्तोषः परमो लाभः सत्सङ्गः परमा गतिः ।
विचारः परमं ज्ञानं शमो हि परमं सुखम् ।।
सन्तोषः परमं सौख्यं सन्तोषः परममृतम् ।
सन्तोषः परमं पथ्यं सन्तोषः परमं हितम् ॥

જીવનની સચ્ચાઈનો અર્ક, જે સૈકાઓ પહેલા આપણા જ્ઞાની અને વિદ્વાન સત્પુરુષોએ સંસ્કૃતમાં સુભાષિત દ્વારા
આપણને આપ્યો છે. સંતોષની પ્રાપ્તિ સર્વશ્રેષ્ઠ લાભ છે. સત્સંગ જ સર્વશ્રેષ્ઠ ગતિ છે. શુદ્ધ વિચાર પરમ જ્ઞાનની ઉપલબ્ધિ છે. શાંતિ જ પરમ સુખ છે. સંતોષ સુખ દાયક પરમ અમૃત સમાન છે. સંતોષ સુપાચ્ય છે અને એમાં જ મનુષ્યનું હિત સમાયેલું છે. હવે આવા શ્રેયસ્કર સંતોષની આપણે આપણા જીવનમાંથી બાદબાકી જ કરી નાખી છે.

સંતોષ એટલે તૃપ્તિ. વય સાથે એની વ્યાખ્યા, સીમા બદલાય છે. જેમ કે, એક સમયે એક સાયકલ હોવી એટલે ભયો ભયો, ખૂબ સંતોષ હતો તે થોડા વર્ષો પછી મોટરથી જ સુખ લાગે, મન સંતોષાય. ક્યારેક આ સુખ પોતાની સગવડતા માટે હોય છે તો ક્યારેક બીજાને દેખાડો કરવા માટે.

સંતોષી માણસ સુખી હોય પણ સુખી માણસ સંતોષી હોય એ જરૂરી નથી. સંતોષ વગર સુખનો ઓડકાર ન આવે. માટે સુખી થવું હોય તો સંતોષી થતાં શીખવું જ પડે. સંતોષ વગર મેળવેલું સુખ ક્ષણિક હોય છે.

હવે જીવનમાં સંતોષ રાખવો એટલે શું સપના ન જોવા? લક્ષ પર પહોંચવા માટે પ્રયાસ નહી કરવો? ના, મનમાં સંતોષ રાખી બધા પ્રયાસ કરવા. " ધાર્યા પ્રમાણે થાય તો સરસ, ને ન થાય તો વધુ સરસ." અને આળસુ માણસ પોતાને સંતોષી માને તો તે ખોટું છે. એ તો એનો પ્રમાદ કહેવાય. માટે સંતોષીપણા અને આળસુપણા વચ્ચેની ભેદ રેખા બરોબર સમજવી જોઈએ.

સંતોષ એટલે પ્રારબ્ધ પ્રમાણે પ્રાપ્ત થાય તેમાં તૃપ્તિ રાખવી. સંતોષ એ તો પારસમણી છે. શરીરની તંદુરસ્તી કસરત છે, તેમ મનની તંદુરસ્તી સંતોષ છે.

સંતોષરૂપ ઐશ્વર્યથી સુખી મનુષ્ય દુર્ગતિથી દૂર રહે છે. પરંતુ અસંતોષી ( ભોગ ઇચ્છામાં જકડાયેલા ) મનુષ્ય ડગલે ને પગલે અપમાનિત થાય છે.
सन्तोषैश्वर्यसुखिनां दूरे दुर्गतिभूमयः ।
भोगाशा पाश बध्दानामवमानाः पदे पदे ॥


Thanks,
Alpa Vasa